Decyzją króla zaistniał Teatr Narodowy, dostępny dla wszystkich w roku 1765. Odgrywa on ważną rolę w szerzeniu nowych idei i w walce z kulturą sarmacką. Pierwszy występ to komedia Bielawskiego Natręci. Teatr miał nauczać, propagować publicznie nowe postawy, nowy model społeczeństwa.

Na początku na scenie dominowały komedie Franciszka Bohomolca - jezuity. Komedie miały bawiąc uczyć i dążyć do cnoty. Wykorzystywał on zachodnie wzorce komedii, ale propagował ideały oświeceniowe. Były prawe i poczciwe, lecz nużyły dydaktyzmem. Grywano też komedie Moliera i innych.

MAŁŻEŃSTWO Z KALENDARZA
ośmiesza szlachcica pana Staruszkiewicza, który jest człowiekiem zacofanym i przesądnym, a którego wiedza ogranicza się do informacji zawartych w starym kalendarzu.

PAN DOBRY
komedia, w której autor piętnuje postępowanie szlachcica Hałaśnickiego za jego nieludzki stosunek do poddanych, a stawia za wzór pana Dobrotliwskiego, który traktuje ich niemal po ojcowsku, spiesząc ich z pomocą, gdy potrzebują jej. Wprowadzenie na scenę ludzi z jego gwary było cenną wartością w ówczesnej literaturze.

Bohomolec we wszystkich komediach krytykował sarmatyzm.