-
Poezja świecka XV wieku cz. III
SKARGA UMIERAJĄCEGO
Odmiana żalów, skarg, lamentów, wiersz pokutny, forma abecedariusza. Podmiotem lirycznym jest człowiek na łożu śmierci- wyraża strach przed niewiadomym, przerażenie bo w ciągu życia nie zadbał o zapewnienie zbawienia. Odczuwa żal za straconym majątkiem. W 4 strofie satyra obyczajowa- sprawa moralności rodziny, wyczuwa że współczucie jest fałszywe, krewni mają nadzieję na spadek, ton rozgoryczenia. Dostrzega obłudę świata, jest zdany tylko na siebie. Nadzieja długiego życia jest zawodna, marność spraw ziemskich. Rozpoczyna rachunek sumienia, chciwość, rozpusta, nie był miłosierny, nie dopełniał obowiązków względem Kościoła, zapomniał o obietnicach złożonych Bogu. Jego cierpieniom fizycznym towarzyszą udręki duchowe. Działanie szatana nie ma dla niego zbawienia - pokusa rozpaczy, widzi zamknięte niebo. Wypowiedź umierające zostaje przerwana, by mogły pojawić się napomnienia, kierowane przez anioła, bądź którąś z osób. Uświadamia stratę, jaką poniósł nie dbając o duszę. Radzi jaki jest sposób naprawy błędów: spowiedź, skrucha, komunia, ostatnie namaszczenie. Wyrównać ziemskie rachunki, zabezpieczyć byt najbliższej rodzinie przez testament, materialnie wesprzeć Kościół i ubogich, wyrównać długi materialne i duchowe.
Podmiot skarży się na otaczające go złe duchy, o jego duszę trwa walka (psychomachia). Szatan robi rejestr grzechów-prowadzi to do rozpaczy.
Jedynie w Bogu pokłada nadzieję. Modli się, powołuje na mękę Chrystusa, czuje żal doskonały, jedyna zasługa to wytrwałość w wierze. Apel do żyjących (ostatnia strofa) wręczenie gromnicy, przestrzega by lepiej przygotować się do śmierci, dobrej śmierci. Szczerość wypowiedzi, nawiązanie do memento Mori - on nie pamiętał o niebezpieczeństwie potępienia. Wypowiedź ma charakter spowiedzi, autosatyra- samoocena, autokrytyka- bardzo rzadkie zjawisko. Pojawia się podtekst moralności religijnej.
