-
Maria Konopnicka liryka: wiersz “Z szopką”, “A jak poszedł król na wojnę”
“Z szopką”
Wiersz pochodzi z cyklu “Obrazki”. Ukazywały one temat społecznych nizin. Poetka stała się przedstawicielką i mścicielką ludu. Pojawiały się w utworach sytuacje z życia, a narrator apelował do sumień i serc. W tym utworze Konopnicka buntuje się przeciw nędzy. Chłopi są niewykształceni, nie mają co jeść, ich chaty są brudne i nie osłaniają przed chłodem. Nie ma w nich miłości, pijani i rozgoryczeni mężowie biją żony. Dzieci są nauczone kompletnego posłuszeństwa panom, nie wpojono im ani krzty własnej wartości i godności. Myślą, że Bóg nie przyszedł do nich, tylko do bogatych. Chłopi nie czują żadnej przynależności do społeczeństwa. Wszyscy ich oszukują, bo nie znają prawa. Świat ukazany jest bez upiększania, a to wzbudza szok. Nawiązuje do zwyczaju chodzenia z szopką, dla dzieci jest ona formą kwesty-żebraniny. Święta idą, a nadal panuje zło. Pojawia się kontekst emocjonalny, tematyka społeczna.
“A jak poszedł król na wojnę”
Należy do cyklu “Obrazki”. Problematyka społeczna: nierówność społeczna, problem wojny z perpsektywy społecznej, problem uniwersalny. Wiersz jest zestawieniem losów dwóch ludzi: króla i Stacha, prostego chłopa. Król, gdy wyrusza na wojnę, idzie wśród triumfalnych fanfar po chwałę, zaszczyty. Niczego przy tym nie ryzykując, nie narażając swego życia. Stach natomiast wyrusza na wojnę, nie grają mu złote dzwony i trąby, jedynie szumią pola i potoki. Stach będzie co dzień ryzykował swoim życiem, w końcu zginie i zostanie pochowany w prostej mogile. Król wróci z wojny w glorii chwały, wjedzie w zamkowe wrota, wśród bicia dzwonów. Stachowi będą szumieć drzewa. Konopnicka dostrzega ogromną, rażącą niesprawiedliwość społeczną. Stylizacja na legendę ludową (liczne anafiry, powtórzenia, paralelizm losów ludzi i natury), zasadą konstrukcyjna jest kontrast. Odbicie chłopskiej świadomości zbiorowej, pokornej wobec niezmiennego porządku społecznego i równie niezmiennego porządku przyrody.
-
C.K. Norwid “Język ojczysty”, “Prac-czoło”, “Tymczasem”
“Język ojczysty”
autor szuka odpowiedzi, co jest ważniejsze dla ojczyzny: myśl czy czyny. Forma -dialog. Wybór w kwestii słowa a czyny: spór pozytywistów i romantyków, zarzucali kierowanie się slowem tyrtejskim. Energumen- to mąż czynu, a Lirnik to poeta. On twierdzi, że nie działania i poezja są ważne, tylko to co jest arcydziełem. Polacy byli znani dzięki arcydziełom (Chopin, Mickiewicz), podtrzymują świadomość narodową i dają o nas znać na świecie. Wniosek: kultura ważniejsza od czynów, arcydzieła to trwała wartość uniwersalna.
”Prac-czoło”
ideologia pracy, filozofia pracy. Wyjaśnienie tytułu: czoło- część głowy, ale też umysł, myślenie. Praca- trud idnywidualny jak i narodowy (klęska Powstania), trudy ludzkiej pracy. “umysłu-stałość” twórca musi mieć dopełnioną, zamknietą koncepcję dzieła w głowie. Jeżeli jej nie ma,to twórca miota się, jest niezadowolony z dzieła. Kluczowa praca to praca czoła, praca mentalna, od niej trzeba zaczynać działanie (trud umysłowy- realizm). Zaakceptowanie wysiłku umysłu, bez którego nie ma pracy rozumnej, a więc ludzkiej. Najpierw musi być zamysł, a później jego realizacja- wtedy istnieje harmonia.
“Tymczasem”
problematyka historiozoficzna (filozofia dziejów, największym filozofem był Krasiński “Nieboska komedia”). Dzieje ojczyzny, przemijanie pokoleń, zmiany pokoleniowe. “Mając gdzie stawić nogę”- problem ziemi, Polak ma gdzie postawić nogę-to fundament życia. Motyw czekania:”lata moje- czekanie”. Antrakt- nawiązuje do toposu teatru, dzieje to teatr (antrakt to przerwa między aktami). Tu oznacza przerwę w dziejach narodu, który żyje w niewoli. To luka międzypokoleniowa, pustka życiowa. Ojczyzna to wspólny obowiązek.
