Średniowieczne pieśni religijne cz. III

Posted on styczeń 17th, 2009 admin 1 comment

<

Pieśni maryjne

MOCNE BOSKIE TAJEMNOŚCI anonimowa pieśń o zwiastowaniu Maryji, powstała zapewne w 1 poł. XV w. Twórca zmierzał do sylabicznej budowy, chociaż jej w pełni nie osiągnął. Pięciowersowe i trzywersowe zwrotki w przeważającej części mają wersy ośmiozgłoskowe. Odstępstwa dotyczą zwłaszcza ostatnich linijek krótszych, 6 lub 7zgłoskowych. Tekst jest silnie zrytmizowany, dzięki osiągniętej w dużym stopniu regularności w budowie stroficznej i wersyfikacyjnej oraz zastosowanym rymom, z reguły żeńskim, gramatycznym, dokładnym kojarzącym wersy parzyście. Ze względu na nieparzystą liczbę wersów w strofach rymowaniu nie podlegają ostatnie linie, w których autor umieścił treści szczególnie istotne, warte zaakcentowania.

Boskie tajemnice, które poeta chciał przekazać czytelnikom, dotyczą Maryjej wielebności, czyli wspaniałości, którym dają wiarę nabożni i pokorni chrześcijanie. Podmiot przypomina, że Anioł Gabriel zwiastował Jej wyzwolenie dusz świetych ojców z otchłani, zaś Ona-jak róża czyrwona-obawiała się ogłoszonej przyszłości, ponieważ ślubowała życie w czystości. Anioł pokornie wyjaśnił Maryji, że porodzi Zbawiciela za sprawą Ducha Św. z łaski Bożej. Na te słowa promień z obłoku wypuścił zawsze świecące słońce i gwiazdę, które pokłoniły sie Maryji-najpiękniejszej i najwspanialszej pod każdym względem.
Podmiot nawołuje, by u Maryji szukać milości i wiernie Jej służyć, ponieważ jest Ona między kwiaty kwiat-najdelikatniejsza, najpiękniejsza. Na koniec ujawnia się sam autor, jako ten, który zachęca do szacunku i powierzenia swoich trosk Maryji- obrończyni człowieka. Maryja opisywana jako Lilia, róża, nard. Słońce i gwiazdy są jej podporządkowane, oddają jej hołd. Pochwała wielebności Maryji uwieczniona przez Mistrza Macieja ma na celu zjednać Jej serca ludzi oraz nauczyć ich zaufania i powierzenia swoich trosk.

Język:
-fonetyczna postać starpolskiego wyrazu krześcijaństwo, korow(chórów)
-atrakcje leksykalne: przez zapadu-bez zajść; rzecznica -obrończyni; śmierne-pokorne
-dawne złożone formy czasu przeszłego: jest wypuścił, jest rozmawiał
-wyrażenia przyimkowe z dawnym “k”: k niej, k tobie

Pieśń składa się z części:
Po wezwaniu “wiernego krześcijaństwa” do sluchania, następują 3 strofy wprowadzające w temat, następnie oparta na apokryfach opowieść o cudownym poczęciu Maryi,o jej mlodości, oparta na Ewangelii historia zwiastowania, wariantowe zwrotki pochwalne oraz modlitewne zakończenie.

MARYJA, CZYSTE DZIEWICE jest to tzw. pieśń preambuliczna- rymowane wezwanie do wspólnego odmawiania modlitwy “zdrowaś Maryjo” podczas kazania. W praktyce mogła przybierać formę recytacji lub śpiewu, po którym wierni odmawiali wraz z kapłanem polski tekst pozdrowienia anielskiego. Po “Bogurodzicy” jest to najstarsza pieśń maryjna: powstała już w XIV w. na co wskazują liczne archaizmy leksykalne i gramatyczne.
Prośba do Maryji o wstawiennictwo “o wspomoc,na duszy, na ciele wzmoc”. Podmiot twierdzi, że kiedy Maryja się modli to wszyscy święci się modlą, a kiedy milczy, milczy cały świat. Na końcu jest pozdrowienie Maryji słowami archanioła Gabriela. Opętani grzechem, słabościami ludzie proszą i wierzą, że Maryję Jezus wysłucha, bo jest jej Synem.
9 strof 3wersowych, dwa pierwsze pisane 8zgłoskowcem, ostatni 6zgłoskowcem. Rymy potrójne aaa, wpływa to na rytm wiersza.

Średniowieczne pieśni religijne cz. I

Posted on styczeń 15th, 2009 admin No comments

<

Pieśni bożonarodzeniowe

ZDROW BĄDŹ NAM KROLU ANJELSKI pieśń bożonarodzeniowa uważana za najstarszą zachowaną polską pieśń ludową. Stanowi niemal dosłowne tłumaczenie utworu czeskiego. Pieśń ma nieregularną budowę. Cztery anaforycznie zestawione (rozpoczynające się od zwrotu:”zdrow bądź”) strofy wykazują uderzające rozbieżności formalne:

I-czterowersowa, o niedokładnych współbrzmieniach, składa się z 3 wierszy 7 zgłoskowych i jednego 8zgłoskowego

II-trójwersowa, składa się z wiersza 11zgłoskowego i dwóch 9zgłoskowych

III-dwuwersowa obejmuje dwa 7zgłoskowce

IV- ma aż sześć wersów, w tym pięć 8zgłoskowych i jeden 9zgłoskowy,a jest rymowana częściowo i niezbyt dokładnie xxaabb

Pełen niekonsekwencji tekst robi wrażenie zapisu pamięciowego zasłyszanego i niezbyt dokładnie odtworzonego utworu, śpiewanego przez lud na jakąś zmienną melodię. Pieśń zgodna jest z kanonem biblijnym, sławi Jezusa. Anafora :”zdrow bądź”. Jezus określony jest jako: “krol anjelski”, “Bog skryty”, “stworzyciel wszego stworzenia”,”Pan ot panny”,”Jezu Kryste krolu”.

Motywy:

-pasyjny:  “Narodziłś się w ucirpienie” zapowiedź męki

-maryjny:  “Panie ot panny”, podkreślenie dziewictwa Maryji, wspomnienie jej zasług

-błagalny: pieśń w formie modlitwy, na końcu Amen (z grec.”niech się stanie”). Nawiązanie do “Bogurodzicy”. Lud prosi o “dobre skonanie” za wstawiennictwem Maryji. W “Bogurodzicy” ta prośba wyrażona jest zwrotem: “A na świecie zbożny pobyt, po żywocie rajski przebyt”.

CHRYSTUS SIĘ NAM NARODZIŁ pieśń o narodzinach Dzieciątka (epifamia) bożonarodzeniowa. Zapisana przez Jana z Przeworska w Kancjonale Przeworszczyka z 1435 r. Zgodna z kanonem ewangelicznym, nawiązuje do Ewangelii św. Łukasza i Mateusza. Pieśń stanowi suchą relację, zdarzenia spisane są w tym samym czasie, ciąg narracyjny. Występują nieregularne formy wiersza ->asylabiczne.

Motywy:

-maryjny- Maryja bez grzechu porodziła Syna w Betlejem, w stajence

-pasterzy- objawia im się Anioł, boją się, zostali uspokojeni, gdyż narodził się Zbawiciel

-narodzin

Cztery strofy, na końcu każdej “Hallelujah” (Alleluja-chwalcie Pana, Chwała Panu). Rymy parzyste aabb. Autor starał się pisać 8zgłoskowcem, występują odchylenia np. 7zgłoskowiec,11, 12zgłoskowiec.

AUGUSTUS KIEDY KROLOWAŁ autor Władysław z Gielniowa, bernardyński poeta, najwczesniejszy pisarz polski, 2 poł. XV w. czyli późne średniowiecze, pisał po łacinie i po polsku, drugim pisarzem był Biernat z Lublina.

Utwór liczy 92 wersy i jest podzielony na 23 czterowersowe zwrotki, układane 8zgłoskowcem i rymowane wg pospolitego schemtau aabb lub aaaa. Kompozycja pieśni jest daleka od jednorodności. Początkowe strofy (1-10) zawierają opowieść o narodzinach. Władysław z Gielniowa przywołuje realia, które są w ewangelii. Czas akcji za panowania cesarza Augusta, który ogłosił powszechny spis ludności na terenie całego cesarstwa oraz w podległych mu ziemiach. Józef z ciężarną żoną Maryją, udał się do niewielkiego miasta Betlejem w Judei, aby tam dokonać formalności spisowych. Ponieważ oboje byli ubodzy nie zatrzymywali się w miejskiej gospodzie,a el w opuszczonej stajence. Tu w “pół nocy” urodził się jezus w cudowny sposób. Przyjście na świat Boga wyczuły “źwierzątka”, które na “kolana klękały”. Następnie opisana jest pełna czułości scena macierzyńska. Następne cztery strofy (11-14) przynoszą bezpośrednie wezwanie do wiernych, aby radowali się i śpiewali na chwałę Maryji i Jezusa. Tu zaczyna się druga część pieśni obejmująca pokłon pasterzy (15-20). Pasterze pilnujący swych trzód widza nagle przed sobą “anjoła światłego”, który wzbudza strach w nich. Jednak szybko strach zmienia się w radość, gdy boski wysłannik objawia im wieść o narodzinach i poleca, aby natychmiast biegli do Betlejem. Słychać śpiew anielskich chórów. Część narracyjna kończy się ostatecznie. Podobnie jak w historii narodzin następuje bezpośrednie wezwanie do wiernych, aby śpiewali i radowali się oraz prośba do Jezusa o “duszne ucieszenie” i odpuszczenie win.

Pieśń jest ABECEDARIUSZEM poszczególne strofy zaczynają sie od liter alfabetu, ułatwiało to zapamiętywanie pieśni. W języku odnajdziemy zdrobnienia(oddaja język uczuć np. dzieciątko) oraz metafory (odwołują sie do kat. piękna, sięga do przyrody np. kwiatek polny, gwiazdo morska, woniejąca róża).

Motywy:

-motyw zapowiedzi narodzin Chrystusa przez proroka Izajasza

-motyw apokryficzny, autor polemizuje z motywem położnych, które stwierdziły nienaruszone dziewictwo Maryji po porodzie, jest wobec tego krytyczny.

-błagalny- prośba do Maryji o zesłanie Ducha Świętego, odpuszczenie grzechów, oświecenie

-motyw pasterzy-oddali pokłon Dzieciątku

-motyw narodzin

-motyw śpiewów anielskich

-motyw z “Bogurodzicy”: “żywot wieczny Jesu nam daj, od nagłej śmierci zachowaj, daj nam spokojne bydlenie, po śmierci wieczne zbawienie” prośba o zbożny pobyt, dobre skonanie. Władysław włącza się w zbiorowość, modlitwa wyrazem wspólnoty, nabiera większej siły