Przełom antypozytywistyczny 1880-1890

Około roku 1880 pojawiały się w prasie głosy świadczące o kryzysie poglądów dotyczących literatury, nastąpiła krytyka literatury tendencyjnej. Po 16 latach okazało się, że postulaty stawiane literaturze nie znalazły realizacji w życiu- trzeba było szukać nowych sposobów. Ten moment załamania, rozczarowania nazywany przełomem antypozytywistycznym.

Już w roku 1872 pojawiły się artykuły mówiące o kryzysie literatury tendencyjnej (A. Świętochowski Dumania pesymisty, J. Kaliszewski Pamiętnik sceptyka).

Moment przełomu miał związek z sytuacją psychologiczną i społeczną królestwa polskiego. Rozwija się psychologia jako nauka: Kim jest człowiek jako osobowość psychiczna? Pada hasło, iż rozwój ludzki jest nieograniczony w poznawaniu i działaniu. Jednocześnie w latach 80. pojawiają się przejawy zainteresowania filozofią Nietzschego Poza dobrem i złem. Dzieło to burzy dotychczasowy porządek, stwarza hasło: Bóg umarł, żyje człowiek.

Pojawiają się nowe czasopisma:
PRAWDA - A. Świętochowski
WĘDROWIEC -  J. Unger
GŁOS -  Popławski, Schonmam i inni
NIWA - Wiestochorist
ŻYCIE - Z. Przesmycki

Przedstawiciele lat 80. wydali walkę programowi literatury tendencyjnej. Zaczęli afirmować prozę realistyczną. Początek dał A. Sygietyński Nasz ruch powieściowy 1884 gdzie zarzucił literaturze tendencyjnej to, że jest publicystyczna, reportażowa, pozbawiona walorów estetycznych. Pozbawiona jest obiektywizmu. Mówił o tym również A. Świętochowski w Liberum veto.
Przykładem dla nich dzieła estetycznego i realistycznego była Pani Bovary. Flaubert był ceniony za zerwanie z subiektywistyczną koncepcją narracji. Narrator już nie narzuca odbiorcy swojego punktu widzenia. Autor przedstawia typowy fragment rzeczywistości.

Pozytywizm - ramy czasowe, podział epoki

POZYTYWIZM

I Faza: 1864 - 1880
Początek po powstaniu styczniowym, nastąpił krach ekonomiczny po uwłaszczeniu chłopów, car nałożył ogromne podatki. Rozpoczęła się emigracja ze wsi do miast: Warszawa, Łódź itp. Powstają nowe zawody: literaci, dziennikarze, prawnicy. Po powstaniu strata 75% młodych mężczyzn, kobieta jest bez zawodu, duży procent w społeczeństwie Żydów, większość biednych.
Do około roku 1876r. trwa okres nadziei na realizację wizji młodych ludzi. Hasła pracy organicznej, pracy od podstaw.
W 1880 r. kształtuje się okres literatury tendencyjnej postulatywnej, następuje przełom antypozytywistyczny (ogromne rozczarowanie postulatami pozytywistów).

II Faza: 1880-1890

Faza dojrzałego realizmu, kończy się na początku lat 90. Jest to faza najbardziej twórcza. Literatura nie jest optymistyczna, krytykuje. Wtedy powstaje Lalka Prusa i Nad Niemnem Orzeszkowej. Od 1890-1893 mają miejsce wystąpienia kolejnego pokolenia młodych, początek MODERNIZMU - Młodej Polski

III Faza: 1890 - 1912/1916

Okres schyłkowego pozytywizmu.