-
Maria Konopnicka liryka: wiersz “Z szopką”, “A jak poszedł król na wojnę”
“Z szopką”
Wiersz pochodzi z cyklu “Obrazki”. Ukazywały one temat społecznych nizin. Poetka stała się przedstawicielką i mścicielką ludu. Pojawiały się w utworach sytuacje z życia, a narrator apelował do sumień i serc. W tym utworze Konopnicka buntuje się przeciw nędzy. Chłopi są niewykształceni, nie mają co jeść, ich chaty są brudne i nie osłaniają przed chłodem. Nie ma w nich miłości, pijani i rozgoryczeni mężowie biją żony. Dzieci są nauczone kompletnego posłuszeństwa panom, nie wpojono im ani krzty własnej wartości i godności. Myślą, że Bóg nie przyszedł do nich, tylko do bogatych. Chłopi nie czują żadnej przynależności do społeczeństwa. Wszyscy ich oszukują, bo nie znają prawa. Świat ukazany jest bez upiększania, a to wzbudza szok. Nawiązuje do zwyczaju chodzenia z szopką, dla dzieci jest ona formą kwesty-żebraniny. Święta idą, a nadal panuje zło. Pojawia się kontekst emocjonalny, tematyka społeczna.
“A jak poszedł król na wojnę”
Należy do cyklu “Obrazki”. Problematyka społeczna: nierówność społeczna, problem wojny z perpsektywy społecznej, problem uniwersalny. Wiersz jest zestawieniem losów dwóch ludzi: króla i Stacha, prostego chłopa. Król, gdy wyrusza na wojnę, idzie wśród triumfalnych fanfar po chwałę, zaszczyty. Niczego przy tym nie ryzykując, nie narażając swego życia. Stach natomiast wyrusza na wojnę, nie grają mu złote dzwony i trąby, jedynie szumią pola i potoki. Stach będzie co dzień ryzykował swoim życiem, w końcu zginie i zostanie pochowany w prostej mogile. Król wróci z wojny w glorii chwały, wjedzie w zamkowe wrota, wśród bicia dzwonów. Stachowi będą szumieć drzewa. Konopnicka dostrzega ogromną, rażącą niesprawiedliwość społeczną. Stylizacja na legendę ludową (liczne anafiry, powtórzenia, paralelizm losów ludzi i natury), zasadą konstrukcyjna jest kontrast. Odbicie chłopskiej świadomości zbiorowej, pokornej wobec niezmiennego porządku społecznego i równie niezmiennego porządku przyrody.
-
Maria Konopnicka liryka: wiersz “Odpowiedź”, “Czy marzą?”
“Odpowiedź”
Tekst programowy, liryka patriotyczna, można odnaleźć w wierszu utylitaryzm. Ma charakter polemiczny w stosunku do poety (może to być Asnyk, ze względu na jego wiersz “Poeci do publiczności”-przykład skrajnego pesymizmu, traumy postyczniowej), który reprezentuje pesymizm. Podmiot mówiący podkreśla słowo “dziś” oraz “jutro”, są one konfrontowane ze sobą. Dziś praca, jutro jej efekty, dary. Zwrot do przeszłości jako tradycji, otwiera się też na “nowe”, myśl pozytywistyczna. Opozycja przeszłości i przyszłości. “Sercem dzielimy sie bratnim“- miłość u romantyków (Mickiewicz, Słowacki) opierała się na słowach “miej serce i patrzaj w serce”, tu jako altruizm, coś więcej niż filantropia. Myśl pozytywistyczna pomaga ludziom. Kult wiedzy jako scjentyzm. Łączy się z ideą postępu, ewolucjonizmu (Ochocki z “Lalki”- typ naukowca, chce pomóc ludziom, Geist: pasjonat wynalazku, może nawet zniszczyć ludzkość). “Wzrosną nie róże, lecz - dęby!” Konopnicka podkreśla siłę, wieczność przeciwstawioną pięknu i słabości. Optymizm Konopnickiej płynie z podstawowej aksjologii Bóg, Prawda, Nadzieja- system wartości romantyczny. Konopnicka to poetka nadziei, nie ma załamania w jej tekstach, wyśmienicie łączy romantyzm z myślą pozytywizmu.
“Czy marzą?”
Wiersz programowy, o problematyce społecznej. Autorka nawiązuje do 3 zjawisk. Mówi o potrzebie równości ludzi- demokratyzm, pojawia się również humanitaryzm oraz praca u podstaw. Konopnicka podobnie jak Żeromski, żyła wśód ludu i dlatego kieruje się empatią nad najniższą warstwą społeczną. Widzi biedę, brak perspektyw ludu- dlatego woła: “szerzej rozniećmy ognisko!”. Wzywa do braterskiej pomocy wszystkich, którzy żyją myślą pozytywistyczną. Trzeba pomóc tym, którzy nie marzą, nie mają nadziei, żyją nędznie w swoich chatach. Biedni muszą zobaczyć, że ktoś chce im pomóc, że nie zapomniano o nich. Muszą uwierzyć w lepsze jutro.
-
Maria Konopnicka liryka: wiersz “Giotto”, “Poszłabym ja…”
“Giotto”
Wiersz pochodzi z cyklu “Madonna”. Cykl ten ukazuje różne interpretacje malarskie Matki Boskiej, autorstwa kilku włoskich mistrzów: Cimabuego, Giotto, Rafaela, Luiniego i Botticello. Giotto był autorem fresków o Jezusie i Maryji, to malarz który wprowadził zwykłych ludzi do swej twórczości. Jego najsłynniejszy obraz “Święty Franciszek rozmawiający z ptakami”- ludowe pojęcie sacrum, w świętych widział przede wszystkim ludzi (uczłowieczenie świętych, sakralizacja świętych). U Konopnickiej Maryja jest bliska ludowi, skromna. Jest też przyroda, ubóstwo człowieka. Ludowe pojmowanie Madonny, łączenie tego co jesr sakralne, z tym co ludzkie. Zbliżenie świętego do człowieka ubogiego. Maryja jest dzięki temu bardziej wiejska, wymiar Boski został połączony z ludzkim.
“Poszłabym ja…”
Wiersz o problematyce chłopskiej. Pojawia się dylemat: wyjazd lub pozostanie w kraju w ciężkiej sytuacji materialnej, problem emigracji za chlebem. Kobieta mówiąca w wierszu sprzeciwia sie emigracji, ale z drugiej strony widzi biedę ludzi. Nawiązanie do pieśni ludowej, uwidacznia się to między innymi w zastosowaniu takich środków jak :
- porównania, identyfikacje paralelne i synonimiczne, podwójne porównania
- ścisła więź z przyrodą
- aksjologia: ziemia, chata (dom)- fundamentalne wartości, których jest żal
- przywiązanie do ziemi
- refreniczność podwojona, zamknięcie strofy i inicjalny zwrot: poszłabym ja
- anaforyczne wyliczenia jak w piosenkach ludowych
- muzyczność, meliczność
