-
Kochanowski PIEŚNI “Jeśli kto, co by wzgardziwszy…” o dobrej sławie
Pieśń 19 z Ksiąg wtórych, pieśń patriotyczna z filozofią stoicką. Pierwsza strofa zawiera pytanie retoryczne, czy jest jeszcze ktoś, kto gotów jest przepracować swoje życie dla dobrej sławy. Poeta podkreśla, że Stwórca jedynie człowieka wyróżnił darem rozumu i mowy, dlatego jest wyjątkowy. Zaznacza, że rzeczy doczesne przeminą, jedynie co może pozostać po człowieku to dobre imię. Ze względu na dar Boga, człowiek winien służyć ojczyźnie najlepiej jak potrafi. Każdy jest przeznaczony do robienia tego, co potrafi najlepiej. Dwie podstawowe role odnośnie Dobrej Sławy (wizerunek, imię):
- obrońca ojczyzny, ten co ma siłę pełni służbę ze względu na predyspozycje
- Ci, którzy posiadają wiedzę i zdolności pięknej wymowy powinni nauczać innych
Kochanowski zwraca uwagę na patriotyzm, szacunek dla tradycji, zachowanie godności. Lepiej oddać swe życie za sławę osiągniętą walecznymi uczynkami, niż umrzeć w zapomnieniu i ciszy. Rozum jest istotą człowieka. -
Kochanowski PIEŚNI “Nie porzucaj nadzieje, jakoć się kolwiek dzieje”
Pieśń 9 z Ksiąg wtórych, refleksyjno- filozoficzna. Widać tu wpływ stoicyzmu. Pieśń ma kształt głośnej rozmowy ze sobą samym. Trzeba zachować nadzieje bez wględu na to, w jakiej sytuacji jesteśmy. Takie nastawienie jest spowodowane faktem, iż losy ludzkie są zmienne. Jednego dnia jesteśmy szczęśliwi, drugiego nie. Przekonuje, że po każdym niepowodzeniu nadchodzi nowy, lepszy dzień. Opis przyrody, przemian w czasie wiosny, obrazuje sytuację człowieka, którego losy uzależnione są od Fortuny. To przyczynia się do tego, że życie w harmonii z naturą gwarantuje szczęście. Ze względu na to, że jest raz lepiej, raz gorzej- powinniśmy zachować umiar w radości i smutku. Takie nastawienie do życia może uchronić przed rozczarowaniami, bo gdy Fortuna przestanie sprzyjać, nigdy nie wiemy kiedy znowu odmieni na lepszy los. “Siła Bóg może wywrócić w godzinie, a kto mu ufa, nie zginie”- droga, którą należy podążać, by nie zginąć, zaufać Stwórcy, który może odwrócić to, co postanowiła Fortuna (widoczny optymizm). Z pieśni jasno wynika, że dominuje w niej filozofia stoicka.
-
Kochanowski PIEŚNI “Kto ma swego chleba, ile człeku trzeba”
Pieśń 5 z Ksiąg Pierwszych nawiązuje do stoicyzmu, do filozofii Horacego. Kochanowski posługuje się sentencjami, przysłowiami, gdyż są krótkie i wyrażają prawdę o świecie. Twierdzi, że wiele posiadł majątków ten, który nie był chciwy (w znaczeniu duchowym). Ujawnia sie tu stoicyzm, im mniej chcesz, tym jesteś bardziej spokojny. Jako egzemplum podał Aleksandra Wielkiego (był władcą, który dążył do podboju świata, twórca imperium, odnosi się do antyku). Kochanowski ocenił go ironicznie, mamy do czynienia z sarkazmem, pychą. Krytykuje go, bo chciał dużo dla siebie na ziemi, a i tak zmarł i to młodo w wieku 30 lat. Widzi autor chciwość, która powstaje przez kierowanie się pychą. Aleksander Wielki jest niegodny uznania humanisty. Smierć dotyka każdego, wszystko pozostanie, cały majątek. Utwór przepełniony filozofią stoicką.
Jeżeli szukasz więcej potrzebnych informacji o Kochanowskim- to polecam książkę Janusza Pelca KLIKNIJ
-
Kochanowski PIEŚNI - “Chcemy sobie być radzi?…”
Pieśń 9 z Ksiąg Pierwszych, o problematyce filozoficznej (stoicyzm, epikureizm). Autor wzoruje się na pieśni Horacego (pieśń filozoficzna). Podmiot proponuje stosowanie zasady “złotego środka” oraz poprzestawanie na rzeczach małych. Praktykowanie cnoty, gdyż ona nie podlega zmiennym działaniom Fortuny. Człowiek winien uznać granice swoich możliwości i zaufać Bogu.
Występuje w utworze motyw Fortuny i Boga. “Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje się z nieba, kiedy się człowiek troszcze więcej, niżli trzeba”- Bóg śmiejący się. W antyku Bogiem śmiejącym się był Zeus, śmiał się z władzy, omnipotencji, szyderstwa, bawił się ludźmi. Tu śmiech pobłażliwości, Bóg uosobieniem mądrości, wie o wszystkim co dotknie człowieka.
Postać Fortuny przyczyna wszystkich ludzkich trosk, utożsamia ona zmienne koleje losu, nie można być do końca pewnym szczęścia. Nie uwolni się człowiek od niej, ani jej nie zrozumie. Może się uchronić zachowując wewnętrzny spokój i umiar, zarówno w czasie, gdy Fortuna mu sprzyja i gdy dotyka go nieszczęście. Bóg jest porządkiem, a Fortuna chaosem, podkreślony jest kontrast między nimi. Bóg nadrzędny, Fortuna podrzędna- jest tylko instrumentem sprawowania opatrzności nad ludźmi. Człowiek odbiera świat przez Fortunę, niezrozumienie. “Wszystko się dziwnie plecie na tym tu biednym świecie”- nawet stoicka zasada rozumu wobec świata się dystansuje.
Zawarte w pierwszej zwrotce wezwanie do korzystania z życia zostaje doprecyzowane w następnych strofach. Należy się bawić, lecz z umiarem, zdając sobie sprawę z ulotności rzeczy ziemskich. Z drugiej strony, skoro życie ludzkie jest krótkie, powinien on czerpać z każdej minuty jak najwięcej. “Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić”- apel, by znosić cierpienie i nie obnosić się szczęściem, jednym słowem żyć z umiarem. -
Kochanowski PIEŚNI - “Serce roście…”
Pieśń “Serce roście…” pochodzi z cyklu Ksiąg Pierwszych, jest wprowadzeniem do problematyki tegoż cyklu, na podwalinie systemu stoickiego. Pieśń refleksyjna, uważana za manifest renesansowego optymizmu. Można podzielić ją na dwie części:
- część opisowa (1,2,3) temat przyroda, proces przemian zachodzących w nich
- część refleksyjna (4,5,6) i morał, liryka etyczna, moralna- człowiek i sumienie
Przemiany przyrody mają wpływ na stan ducha i uczucia człowieka. Sam proces odradzania się do życia napawa człowieka wewnętrzną radością. Utwierdza poczucie harmonii i ładu panującego na świecie. Autor prezentuje dwie przeciwstawne postawy ludzkie. Jedna z nich to postawa człowieka szczęśliwego, o czystym sumieniu (war. wewnętrznego spokoju). Osoba taka jest wesoła, otwarta na innych, szczęśliwa. Nie potrzebuje wina, muzyki, śpiewu. Druga postawa to osoba, którą “gryzie mól zakryty”, czyli wszelkie winy leżące na sumieniu. Jest smutna, ponura, bez radości. Sumienie jest tu kryterium określania człowieka. W ostatniej strofie apostrofa do Dobrej Myśli, by nigdy nie opuszczała poety. Połączenie filozofii stoickiej (czyste sumienie implikuje dobrą myśl, człowiek zachowuje równowagę, ataraksję, obojętność, nie musi mieć pałaców, jest szczęśliwy). Stoicyzm pieśni wyraża się w przekonaniu, iż celem życia człowieka jest szczęście, mające swe źródło w czystości sumienia, poczuciu wewnętrznego spokoju i ładu, a także życiu zgodnym z zasadami Cnoty (jest ona jedynym warunkiem, by osiagnąć pełnię szczęścia). Ład i harmonia w naturze pochodzą od Boga, zatem człowiek winien dostosować swe życie do owej harmonii, tak by było zgodne z naturą.
Układ dynamiczny wiersza, 3 strofy o naturze, 3 strofy refleksja o człowieku, 1 morał. Liczne środki stylistyczne: metafory, animizacje (”idą statki i ciosane łodzie”), antropomorfizacje (”ptacy sobie gniazda umyślają”). Liczne kontrasty: zima- wiosna, czyste sumienie- nieczyste.
