Młoda Polska - teoria symbolizmu

Posted on wrzesień 11th, 2009 admin No comments

<

Młoda Polska - teoria symbolizmu

- negacja elementów intelektualnych na rzecz duszy, intuicji, uczucia, podświadomości
- odrzucenie pojęciowego, abstrakcyjno-logicznego sposobu wypowiadania się
- opis zastąpiony przekazaniem wzruszenia, jakie rzeczy wywołuja (Przybyszewski)
- zamiast toku narracyjno-dyskursywnego- obraz, symbol, który wywoła odpowiedni nastrój
- symbol, a nie alegoria, bo on jest równoważnikiem jakości dokładnie nie zbadanych, nie mających konkretnego odpowiednika językowego (jakości mistyczne, idealistyczne, stany podświadomości, nastroje).

Zwolennicy symbolizmu francusko- beligijskiego kładli nacisk na wywołanie odpowiedniego wrażenia, Przybyszewskiemu chodziło głównie o wyrażenie siebie:
- oddawanie uczuć, myśli, wrażeń, snów bezpośrednio- tak jak się w duszy pojawiają, bez logicznych związków, ale w gwałtownych przeskokach i skojarzeniach
- bezpośrednio znaczy przy pomocy obrazów, ale są to niekontrolowane wizje, a nie system wypracowanych środków sugestywnego oddziaływania

Faworyzowaną formą skojarzeń była synestezja- transpozycja wrażeń:
- od psychofizjologicznego zjawiska audiotion coloree (barwne słyszenie) - osobnik, słysząc dźwięk, widzi kolor i odwrotnie
- od doktryny szwedzkiego mistyka XVIII w. Emanuela Swedenborga- wszystko w naturze sobie odpowiada (idea rozpowszechniona przez Baudelaire’a)
- najbardziej znana jako zmysłowy epitet - pojęcie abstrakcyjne (np. niebieska melodia)
Chodziło o stworzenie nowego języka, różnego od mowy potocznej.

W dramacie też nieważne jest przedstawienie środowiska i akcji. W zamian autor wydobywa momenty, które miały wywołać odpowiedni nastrój wśród publiczności. Zamiast monologu- konkretne postacie symbolizujące konflikty wewnętrzne (Przybyszewski O dramacie i scenie).

Opozycja wobec nowej poetyki
Zarzucano odejście od logiki, co utrudnia rozumienie utworu. Nowatorstwo wersyfikacyjne (wiersz wolny) nie wzbudzało dyskusji (przeciwnie niż we Francji, gdzie dotąd były silne rygory).

Brzozowski a Świętochowski - atak Brzozowskiego i Ikrzykowskiego na symbolizm

Aleksander Świętochowski w “Prawdzie” krytykował wzrastającą samodzielność słowa, które traci znaczenie (tworzono neologizmy, wykorzystywano wartości muzykalne słowa) oraz koncepcję języka poetyckiego innego niż komunikatywny.

Stanisław Brzozowski odpowiedział spokojnie w “Głosie”- podkreślił konieczność nowego odbioru sztuki, aktywnego (czytanie=twórczość); sztuka chroni od kompleksów, bo można się dzięki niej wypowiedzieć, poznać i opanować.
Po obronie nowej poetyki Brzozowski zweryfikował swoje poglądy i przeszedł na drugą stronę:
- krytyka symbolizmu w dramacie: narzucania nastroju, myślenia obrazami
- symbolizm to nonsens estetyczny, który prowadzi do konwencjonalizmu i manieryzmu
- wypowiedział się na temat ten w książce Legenda Młodej Polski (1910)

Ikrzykowski krytykował symbolizm za podstawę filozoficzną (idealizm typu platońskiego) i poetykę (szablonowe transpozycje i rekwizyty poetyckie- te stereotypowe maniery zauważył też Miriam).

Zenon Przesmycki był od początku entuzjastą Maeterlincka (belgijski symbolista, dramaturg). Ignacy Matuszewski zauważył odmienność dramatu nastroju od dawnego dramatu charakterów lub intrygi, ale nie zachwycał się.
Inni byli jawnie przeciwni, krytykując symboliczną wieloznaczność i zestawienie szeregu pozornie niepowiązanych analogii, mających naprowadzić czytelnika na pewien typ wzruszeń, synestezję.

Przybyszewski i Brzozowski byli zwolennikami “ostrych” wartości estetycznych (Nietzcheańskie pisz krwią). Krytykowali łagodną atmosferę snu, monotonność dramatów. Przybyszewski docenił jednak próby oddawania stanów duszy bez związku przyczynowego, tak jak się bezpośrednio jawią. Brzozowski do końca był niechętny, bo sam postulował sztukę jako źródło mocy dla wszystkich dusz, chciał nowego, twardego okresu.

Spór o Wyspiańskiego
Aleksander Świętochowski doceniał talent Wyspiańskiego, ale krytykował nierozumiałość.

Atak nastąpił dwa lata po śmierci artysty: Poezja i poeci Prusa oraz kampania Weyssenhoffa:
- brak jasno sprecyzowanej myśli
- przewaga pierwiastków emocjonalnych nad intelektualnymi
- Weyssenhoff: myślenie obrazami, ekwiwalent sceniczno-obrazowy zamiast monologu, luźny sposób umieszczania obok siebie scen i osób, synkretyzm kulturowy, nowatorska wersyfikacja, zasada sugestii (”oczadzanie)

Wielu broniło Wyspiańskiego, choć niewielu broniło nowej poetyki. Ignacy Matuszewski skoncentrował się głównie na odparciu zarzutu naśladowanictwa u Wyspiańskiego.