-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Koniec wieku XIX”
Koniec wieku XIX
Wiersz pochodzący z drugiej serii Poezji, uznawany jako manifest modernistów. Wiersz budowany na styl monologu wewnętrznego, pojawiają się pytania retoryczne, odpowiedzi są podane w wątpliwość, jest to swego rodzaju liryczny dialog. Utwór ten jest próbą odnalezienia rozwiązania, przywołuje różne postawy, ale żadna z nich nie jest odpowiednia. Pojawiają się antynomie: walka- rezygnacja, postawa aktywna i postawa bierna. Żadna z nich nie jest wartością, podobnie jak przekleństwo. Ironia jest jakimś wyborem, ale nie jest wartością. Widać w utworze przejaw Shopnhaueryzmu- jednostka ludzka cierpiąca, niezdolna do pojęcia celu i sensu swojego życia. Aktywność nie przynosi satysfakcji, jest źródłem przykrości. Utwór pokazuje postawę człowieka końca XIX wieku. Sprawdzanie różnych postaw daje efekt nihilistyczny- “głowę zwiesił niemy”. Człowiek jest świadomy swojej niemocy, jest zdruzgotany pesymizmem. Wiersz ujawnia wątpliwości ludzi, ich bezradność, negację wartości, dekadentyzm końca XIX wieku.
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Nie wierzę w nic”
Jest to wiersz programowy poety, przesycony pesymizmem.Już po pierwszym wersie widać programową deklarację nihilizmu (podszytą filozofią Schopenhauera). Uważał on, że życie pozbawione jest jakiegokolwiek sensu. Popęd (wola) jest niezaspokojony, popycha człowieka do różnych działań, jest motorem frustracji, alienacji. Ostatecznie człowiek musi umrzeć, więc nie warto się starać. Ale filozof mówi też o środkach łagodzących, jak stan Nirwany oraz sztuka, jako wartość, środek wyłączenia się od bólu egzystencjalnego. Podmiot liryczny w pierwszej strofie odcina się od aktywności, nie zamierz podejmować działania, bo widzi tylko bezsens. Rezygnuje z marzeń, widzi ich nierealność. “Konieczność jest wszystkim, wola ludzka niczym” tu koniecznośc to sygnał skrajnego detemriznimu. Człowiek nie może nic zrobić, uzależniony jest od deteminant. W ostatniej strofie pojawia się Nirwana. W filozfii Hindusów jest to stan na pograniczu życia i śmierci, niebyt, stan chwilowego wyłączenia, który prowadzi do wyciszenia, osiągnięcia spokoju. Nirwana w tym wierszu oznacza dążenie do śmierci. Nihilista nawet w Nirwanie nie znajduje wartości, dąży do samobójstwa, ucieka do śmierci.
