-
Jan Kasprowicz “Krzak Dzikiej Róży w Ciemnych Smreczynach”
Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach
Pod tym tytułem znajdziemy cztery sonety, które są przykładem symbolizmu i impresjonizmu w liryce Kasprowicza. Cykl ten powstał w 1898 r., widać w nim odejście od tematyki społecznej, ale nadal Kasprowicz pozostaje poetą sumienia- etyzm, z punktu widzenia cierpienia, ale sytuowanego na wymiar metafizyczny. Pojawia się tu głębsze pytanie: Skąd się bierze zło? Na etapie symbolizmu pojawiają się teksty zapowiadające kulminację twórczości. Poszczególne wiersze składające się na ów cykl przedstawiają to samo miejsce w górach, gdzie cały czas obok siebie znajdują sie rosnąca, będąca w rozkwicie róża oraz zwalona przez burzę, próchniejąca limba. Kolejne sonety pozornie dotyczą tego samego obrazu, jednak za każdym razem obraz jest inaczej oświetlony, gdyż poeta obserwuje krajobraz w różnych porach dnia. Cykl ten należy do liryki tatrzańskiej, porusza istotne zagadnienia związane z egzystencją człowieka, życiem i śmiercią.
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “W Kościeliskach w nocy”
W Kościeliskach w nocy
Wiersz należący do liryki tatrzańskiej, o charakterze pejzażowym. Utwór ma charakter obrazu malarskiego, widać zastosowaną technikę opisu impresjonistyczną. Cisza, śpiący las, noc - wzbudzają określony nastrój. Nie ma w wierszu żadnej postaci, jest tylko przyroda. Pojawia się motyw tajemniczości, pewnej grozy- pora nocna wyzwala właśnie takie nastawienie. Obraz trzyma się realistycznych wrażeń, wychodzi o tego, co realne. Dominuje zieleń, w świetle księżyca daje różne efekty. Światło księżyca jest niewyraźne, w większości kolorystykę budują refleksy światła. Autor stosuje animizację np. las śpi, warczą strumienie. Dzięki technice impresjonistycznej działa wyobraźnia czytelnika, opisane dźwięki, kolory budują wspaniały obraz nocnego krajobrazu.
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej”
Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej
Wiersz należący do liryki tatrzańskiej, opisowej. Jest to impresjonistyczny opis krajobrazu. Obraz jest malarski i poetycki, perspektywa z oddalenia i wysokości (opisywany teren ze szczytu). Już pierwszy wers wprowadza nas w wyciszony nastrój panujący w górach. Góry są zastygłe w bezruchu, w spokojnym kolorze zielonym. Las jest uśpiony, wśród zielonych traw bielą się martwe głazy. Światło rozproszone jest przez mgłę, to wskazuje na impresjonizm, w którym bardzo ważnym elementem była gra światła, plama barwna, bez konturów. Widać fascynację autora przyrodą tatrzańską. Specyficzna malarskość tego wiersza jest uderzająca. Pejzaż pełen jest światła i koloru, ale nie ma wyraźnych konturów. Technika, którą posługuje się Tetmajer pozwala uchwycić, odnotować ulotny moment, niepowtarzalną chwilę. Pod koniec wiersza pojawia się przepaść-miejsce ponure i ciemne, budzące grozę, nastrój melancholii i żalu. Jest to liryka nastrojowa, gdyż obraz wyzwala właśnie taki nastrój.
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Schnąca limba”
Wiersz należy do liryki pejzażowej, tatrzańskiej, opisowo-refleksyjnej. Najpierw następuje opis przyrody, w kolejnych dwóch strofach autor zawiera refleksję na temat człowieka. Tekst reprezentatywny dla poezji młodopolskiej. Tematyka filozoficzna- korzysta autor z motywu limby jako podrzędnego zakresu tematyki liryki tatrzańskiej. Stosuje znak (tu limbę) do głębszych przemyśleń filozoficznych. Limba to metafora przemijania, to naród i jego losy. Sonet ten to pewien typ liryki nastrojowej, gdyż nastrój pesymistyczny wywołuje pesymistyczną konkluzję: “I cóż z tych łez wylanych na słabych mogiły?…”
-
Adam Asnyk “Wodospad Siklawy”, “Pobudka”
Wodospad Siklawy
W wierszu pochodzącym z cyklu “W Tatrach” odnajdziemy metaforyczny opis Siklawy oraz zachwyt autora nad zjawiskowym wodospadem. Wartki strumień Siklawy porównany jest do prządki snującej białe nici (nić Ariadny-labirynt jako archetyp, wiąże się z nim również mit o minotaurze zabitym przez Tezeusza). Nitka ta jest długa i postrzępiona. Opis tego co robi potok i strumień, liczne metafory. Zachwyt przejawia się w podkreślaniu piękności “skromnego potoku” w trzeciej i czwartej strofie. Potok zamienia się w wodospad, również skromny i przy tym piękny, zachwycający.
Pobudka
Podmiot nawołuje do walki o wolność. Nie należy wątpić w swe siły ani rozpaczać mimo pojawienia się różnych przeciwieństw na drodze. Trzeba walczyć do samego końca w obronie człowieczych praw. “Za naszą wolnośc i waszą” -hasło. Pomimo przemocy, zdrady, odstępstwa- nie należy rozpaczać, trzeba walczyć do końca. Asnyk mówi o poprawie sytuacji, nie zawsze los będzie taki okrutny. Po klęskach nadejdzie przebudzenie, lepszy czas - porównanie do runięcia miasta Jerycho. Hasło do walki znajdziemy na końcu wiersza i brzmi ono: Za wolność naszą i waszą, za przyszłych braterstwa dni!
