-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Wszystko umiera z smutkiem i żałobą”
Wiersz pochodzi z wczesnego etapu twórczości poety. Liryka programowa, wiersz przepełniony skrajnym pesymizmem. Widać tu zniechęcenie światem. Poeta stwierdza, że życie nie ma sensu. Nawiązuje do filozofii Schopenhauera. Człowiek to: “czująca i myśląca glina”- eliminacja metafizycznego wymiaru losu ludzkiego, człowiek nie ma duszy! W konkluzji poeta dochodzi do wniosku, że nic nie ma sensu, a człowiek umiera jak roślina, zwierzę. Niczym się od nich nie różni.
-
Adam Asnyk “Na zgon poezji”
Na zgon poezji
Liryka programowa, tytuł ma charakter ironiczny. Asnyk zaprzecza, że poezja umarła (”ona żyć będzie”). Poezja zawsze będzie żyć w śpiewakach, przetrwa zwątpienie, rozpacz, wybuchnie nowym ogniem w przyszłości, zachwyci stęsknione serca, będzie świeża. W pierwszej strofie autor mówi o nieśmiertelności cudownego slowa. W kolejnej stwierdza, że poezja jest wieczna, żyje w każdym uczuciowym człowieku, odnawia się w sercach młodych ludzi, w ich marzeniach. Poezja jest wszędzie dookoła nas, w przyrodzie, przenika wszystko. Zmienia się pod wpływem czasu, przejawia się w nowych myślach, czynie, uczuciach (3 strofa). Poezja jest nadzieją pokoleń, gdyż przetrwa wszystko. Będzie ulegać przemianie, jak dowiadujemy się w piątej strofie nie zginie w ludziach, którzy mają uczucia. Wychodzi na przeciw człowiekowi z sercem pełnym uczuć. W strofie ósmej autor dowodzi, że ludzie uważają za umarłe to dzieje przeszłości i poezja dawnych czasów, ale nie poezja w ogóle. Cała poezja nigdy nie umrze!
Asnyk w wierszu mówi o odrodzeniu poezji, będzie ona świeża, zachwyci serca. Asnyk wychodzi od prawdy, program aksjologiczny. Poezja w romantyźmie- są geniusze, nie ma prozy. Poezja w pozytywiźmie- nie ma geniuszy takich jak wieszcze, mniejsze zapotrzebowanie na poezję, póki ludzie będą mieć uczucia poezja wyjdzie im na przeciw. Utwór pisany jest strofą ośmiowersową- oktawa. Tym zabiegiem poeta dał wyraz swojemu pozytywnemu stosunkowi do poezji dawnej. -
Adam Asnyk “Do młodych”
Do młodych
Jest to utwór programowy, wyraża założenia programowe epoki. Utwór w konwencji liryki apelu- manifest skierowany do młodych, pozytywistyczna koncpecja rozwoju, postępu i naukowych metod poznania świata. Autor namawia do poszukiwania w życiu tego, co nowe, nieodkryte. Zwraca się do młodych, by szanowali dorobek poprzednich pokoleń (romantycy, tradycja). By go wzbogacali własnymi doświadczeniami i przekazali następcom (widać tu utylitaryzm). Namawia do poszukiwania prawdy, która jest wskazówką. Do odkrywania nowych rozwiązań, możliwości, których symbolem jest droga. (nawiązanie do filozofii Comte’a postulującego konieczność poszukiwania nowych dróg wiedzą i rozumem). Pierwsza zwrotka jest wyrazem wiary w postęp dziejowy i rozwój myśli. Ważny jest szacunek dla narodowej tradycji, historii. Asnyk zdaje sobie sprawę, że każda epoka wnosi coś nowego, dlatego apeluje do młodych, aby tego nie deptali. Tradycja nie jest zła, apeluje o jej pielęgnowanie. Rozwój powinien opierać się na dokonaniach i odkryciach przeszłości. Tylko wtedy będzie pełny. Młodzi muszą uczyć się na przykładzie historii. Daje do zrozumienia, by nie popełniać błędów poprzedników. Asnyk upomina i przestrzega, by nie rezygnować z nauki jaką daje historia. Przestrzega pokolenie wzniosłych ludzi, że oni kiedyś będą przemijać,a po nich przyjdą nowi. Młodzi muszą pamiętać, że wszystko co stworzą będzie zapleczem dla przyszłych pokoleń. Apel o pogodzenie dwóch światów: starego i nowego. W wierszu zawarty jest nakaz poszukiwania 3 wartości:
PRAWDA (wskazówka aksjologiczna)
MĄDROŚĆ (wiedza)
MIŁOŚĆ
Te trzy wartości to podstawa bytu każdego człowieka.
