-
Adam Asnyk “Wodospad Siklawy”, “Pobudka”
Wodospad Siklawy
W wierszu pochodzącym z cyklu “W Tatrach” odnajdziemy metaforyczny opis Siklawy oraz zachwyt autora nad zjawiskowym wodospadem. Wartki strumień Siklawy porównany jest do prządki snującej białe nici (nić Ariadny-labirynt jako archetyp, wiąże się z nim również mit o minotaurze zabitym przez Tezeusza). Nitka ta jest długa i postrzępiona. Opis tego co robi potok i strumień, liczne metafory. Zachwyt przejawia się w podkreślaniu piękności “skromnego potoku” w trzeciej i czwartej strofie. Potok zamienia się w wodospad, również skromny i przy tym piękny, zachwycający.
Pobudka
Podmiot nawołuje do walki o wolność. Nie należy wątpić w swe siły ani rozpaczać mimo pojawienia się różnych przeciwieństw na drodze. Trzeba walczyć do samego końca w obronie człowieczych praw. “Za naszą wolnośc i waszą” -hasło. Pomimo przemocy, zdrady, odstępstwa- nie należy rozpaczać, trzeba walczyć do końca. Asnyk mówi o poprawie sytuacji, nie zawsze los będzie taki okrutny. Po klęskach nadejdzie przebudzenie, lepszy czas - porównanie do runięcia miasta Jerycho. Hasło do walki znajdziemy na końcu wiersza i brzmi ono: Za wolność naszą i waszą, za przyszłych braterstwa dni!
-
Adam Asnyk “Nie myśl o szczęściu”
Nie myśl o szczęściu
sonet z cyklu “Sen grobów” z 1865 r., liryka filozoficzna, dotyczy kategorii szczęścia. Zwrot do czytelnika, temat: młodośc, szczęście, miłość (szczęście ogólnoludzkie- powszechna norma). Człowiek sprzeciwiając się Bogu, zlikwidował szczęście, utracił nieśmiertelność, doznał cierpienia, bólu. Motyw braku szczęścia. Na powszechną sytuację braku szczęścia Asnyk nałożył motyw utraty niepodległości (sytuacja Polaka patrioty). Żal za utraconą młodością, życie wyjałowione przez utratę niepodległości (druga zwrotka). Młodość przemija jak błyskawica (refleksja). Przemijanie życia w wymiarze biologicznym. Sonet ma eligijny charakter - treść poważna, refleksyjna, utrzymany w tonie smutnego rozważania, rozpamiętywania, dotyczy problemów egzystencjalnych - przemijanie, śmierć, miłość.
-
Adam Asnyk “Wieczne ciemności”
Wieczne ciemności
wiersz z cyklu “Nad głębiami”, jest to cykl niechronologiczny, nieścisły, zbudowany z luźnych sonetów, które autor połączył w latach 1883-1894. Jest to późny etap twórczości Asnyka, liryka filozoficzna z elementami historiozofii, antropocentryczne widzenie problematyki filozoficznej, rozpatrywanie relacji jednostka a świat, życie.
W wierszu występuje liryka filozoficzna, problem epistemologiczny. Zawarta jest tu koncepcja świata: świat tajemniczy, w którym człowiek jest zagubiony. Postawa agnostyczna, sceptycyzm, niemożliwość poznania (nie pisze tu Asnyk jak pozytywista). Twierdzi, że rozum zawodzi, jest mowa o tajemnicy bytu, otchłani, ciemności. Romantyk (mistycyzm) czuł sie dobrze w bytach niesprawdzalnych. Comte- to, co irracjonalne mnie nie interesuje, istotny jest materializm. Asnyk wchodzi w etap modernistyczny, widać sceptycyzm myśli agnostycznej, od dekadentyzmu Asnyk dystansuje się poszukiwaniem sensu życia, ale nie prowadzi to do krańcowego załamania, ale tylko do stwierdzenia (stoicyzm). Mądra rezygnacja- nie jest to skrajny pesymizm. Człowiek na próżno próbuje odkryć świat, niepokój z niemożliwości poznania. Słowa klucze w wierszu: wieczne ciemności, bezdenne otchłanie, tajemnice życia, pytamy: milczycie, głuche wołanie, głębia. Słowa te to sygnały niepoznawalności świata. -
Adam Asnyk “Pijąc falerno”
Pijąc falerno
wiersz zaliczany do cyklu z 1865 r. “Sen grobów”, jest to typ liryki filozoficznej. Rozpoczyna się zwrotem do ludzi, czytelników. Autor podkreśla, że trzeba używać życia, bo jest krótkie. Nie warto się smucić. Autor mówi we własnej osobie, ukazuje przeszłość (dawniej kochałem) i dziś (dziś lubię). Widoczna jest zmiana nastawienia do życia. Broni życia na żarty, wyrzuca przeszłość, nie była ona radosna. Niewielką ilość dobrych wspomnień zatapia w kieliszku (falerno- gat. wina włoskiego). Wspomina miłość do dziewczyny, okazała się niewierną, więc chciał się zemścić. W piątej zwrotce konfrontacja dwóch pokoleń (bezpłodna ojcowizn scheda), spadek, tradycja ojców (bahiczne credo: pijacki, beztroski stosunek do rzeczywistości). Ukazany epikureizm, który zbliża się do skrajności: hedonizm. Picie wina- palnięcie w łeb: motyw śmierci pojawia się w tym hedoniźmie. W jakimś sensie jest to tekst modernistyczny. Świadczy o tym między innymi ucieczka od życia, chwilowe zapomnienie w erotyce i winie, pojawia się lęk egzystencjalny.
-
Adam Asnyk “Poeci do publiczności”, “Publiczność do poetów”
Poeci do publiczności
Liryka zwrotu do adresata, odpowiedź (replika) na zarzuty publiczności. Autor daje odpowiedź dlaczego poezja jest taka, a nie inna. Poeci mówią, że wyrośli w złym świecie i czasie. Zgadzają się na potępienie ze strony publiczności, choć kwitują, że jacy poeci taka publiczność. W pewnym sensie osądzają publikę, zrzucając na nią winę. Analogicznie taka jest poezja jaka rzeczywistość. W wierszu tym odnajdujemy diagnozę współczesnej poezji. Główna przyczyna upatrywana jest w bezideowości utworów odzwierciedlających otępienie, martwotę polskiego społeczeństwa. Prawdziwa twórczość rosnąć i rozwijać się może tylko wówczas, gdy staje się głosem serc i myśli milionów ożywionych wielką ideą, gdy określa cel i drogi całego narodu.
Publiczność do poetów
liryka zwrotu do adresata, wiersz ma charakter dyskusyjny. Z jednej strony publiczność atakuje poetów, z drugiej wyraża co chce, by było zawarte w poezji. Zarzuca poetom: przerost tematyki miłosnej, nadmiar erotyków, bezwartościowość poezji, powielanie liryki nastroju i smutku. Publiczność odrzuca to i pragnie czegoś nowego.
-
Adam Asnyk “Jako cząsteczka”
Jako cząsteczka
wiersz pochodzi z cyklu “Nad głębiami”, ma charakter filozoficzny, ukazana jest myśląca cząsteczka dążąca do celu (Leibniz- cząsteczka). Problem poszukiwania sensu życia poprzez relację z naturą (zagadnienie celowości). Człowiek nie jest twórczy, horyzont poznawczy jest zawężony. Człowiek próbuje przetłumaczyć naturę, ale jest od niej uboższy. Ona nie ma porządku ludzkiego. Człowiek jest częścią natury, a ta rządzi się innym porządkiem niż ludzie. Asnyk zna tylko jedną z form natury. Tylko tę, która jest w granicach naszej poznawalności umysłowej (racjonalizm poztywistyczny). Jednostka jest znikoma wobec ogromu wszechświata (romantycy- przez rozum poznasz wszystko, pozytywiści- jest granica poznawalności).
-
Adam Asnyk “Odpowiedź przeszłości”
Odpowiedź przeszłości
wiersz zaliczany do liryki programowej. Autor odwołuje się do przeszłości antycznej, opisuje szczęśliwe twarze greckich mężów. Grecy nie pogrążali się w przeszłości, byli mężni i waleczni. Dlatego z trudnych sytuacji potrafili wyjść (wojny grecko-perskie). Klęska czy niedola nie smuci pokolenia z przeszłości, a mobilizuje do walki. Kontrast między szczęśliwą, słoneczną przeszłością a “nocą”- teraźniejszością. Asnyk zastanawia się dlaczego społeczeństwo jest smutne i przygnębione. Okazuje się, że smutek ten spowodowany jest upadkiem Powstania Styczniowego w 1864 r. Polska nadal żyje w niewoli. Autor krytykuje zachowanie ludzi, wylicza to, czego im brakuje: uśmiech, spokój, promienność życia. Mężowie greccy znają odpowiedź na pytania autora o smutek, wyliczają wady ludzkie (samolubność, zabieganie) podkreślając, że dawniej jeden żył dla drugiego. Życie człowieka i narodu tworzyło jeden silny związek, wiedzieli po co żyli, do czego dążyli.
-
Adam Asnyk “Dzisiejszym idealistom”
Dzisiejszym idealistom
Przykład liryki apelu. Wiersz kierowany jest do starszego pokolenia romantyków. Ukazuje spór generacyjny, pokoleniowy (romantycy-pozytywiści). Aleksander Świętochowski w artykule “My i wy” zaatakował romantyków obarczając ich winą za upadek powstania listopadowego i styczniowego (nie obwiniał wielkich poetów Mickiewicza i Słowackiego). Romantycy poczuli się dotknięci, niesłusznie zaatakowani i zaczęli wycofywać się z życia kulturalnego. Ansyka to niepokoiło i dlatego stanął między pozytywistami i romantykami. Ansyk mówi o tym, że świat należy do tych, co idą naprzód. Mówi o przemijaniu pokoleń, które obiorą dowództwo. Odwołuje się do programowych haseł romantyzmu: OFIARA, POŚWIĘCENIE- są one nadal ważne i aktualne. Ostatnie dwa wersy to nawiązanie do utylitaryzmu- zwycięzca tej walki to człowiek, który służy drugiemu, dla drugiego oddaje życie. Bycie użytecznym przynosi pozytywne efekty. Asnyk jest mediatorem- wie, że rozwarstwienie pokoleniowe to rozwarstwienie narodu. Nie można żyć przeszłością. W utworze znajdujemy pochwałę czynnej postawy, a naganę biernej. Asnyk biernych pisarzy zalicza do martwych. Idealizmowi przeciwstawia utylitaryzm. Znajdziemy tu również nawiązanie do “Ody do młodości” Mickiewicza.
