Młoda Polska- programy i spory o kształt artystyczny dzieła literackiego

Posted on wrzesień 10th, 2009 admin No comments

<

Młoda Polska- programy i spory o kształt artystyczny dzieła literackiego

Przeciw realizmowi

Krytykowano mimetyzm, naukowy obiektywizm, zainteresowanie światem zewnętrznym (na rzecz fascynacji pojęciami idealistycznymi, jak wieczność, nieskończoność oraz psychika), panowanie intelektu (na rzecz stanów nieświadomości - somnambulicznych, halucynacji, snu).
Już w latach 80. krytykowano realizm (Jellenta), choć pojawiły się też głosy stanowiące apologię realizmu jako prawdy (Zapolska o powieści Aleksandra Mańkowskiego Pan Wojciech).

Nowa koncepcja powieści

Nowy program zaproponowała Maria Komornicka we wstępie do Szkiców (1894), ale ponieważ była młoda, przeszło to bez echa (odrzucała akcję, intrygę, drobiazgową analizę, obserwację tła).
Drugi był program Przybyszewskiego, jako przedmowa do De profundis (1895):
- chodzi mu o manifestację czystego życia duszy, stanu somnambulicznej ekstazy
- akcja to tylko kulisy duszy, życiu wystarczy myśl, by płodzić konflikty
- na ludzi patrzy z punktu widzenia: czy objawia się w nich życie duszy, czy nie.
Awangardowa powieść XX w. ograniczy akcję i fabułę na rzecz podświadomości.

Ludwik Krzywicki, krytykując nową powieść, trafnie określił jej cechy:
- odejście od obiektywnej narrracji 3-osobowej na rzecz narracji “pamiętnikarskiej”
- brak wszechwiedzącego narratora

W 1903 r. Stanisław Brzozowski skrytykował Sienkiewicza wg wytycznych Przybyszewskiego:
- opozycja dusza-mózg, pierwiastki irracjonalne- pierwiastki intelektualne
- brak przedstawienia prawdziwej duszy, jest tylko uspołeczniona powierzchnia
- zdania są proste i logiczne, bo nie ma czynników, które by je rozsadziły
- za dużo uwagi poświeconej fabule, mającej zaciekawić czytelnika
- podważa celowość epickiego sposobu narracji

Ignacy Matuszewski wiele razy wypowiadał się pośrednio na temat prozy:
- luźna kompozycja Popiołów wynika z wtargnięcia żywiołu lirycznego do epiki
- czytelnik musi uzupełnić luki fabularne pracą wyobraźni

Karol Ikrzykowski Szaniec Pałuby:
- posługuje się tematem, ale punkt ciężkości leży w warsztacie poetyckim
- rozbija iluzję prowadzonej akcji, komentując sposób jej przebiegu
- celem jest skupienie uwagi na psychologicznej stronie przedstawianych zdarzeń