Jan Kasprowicz “Hymny”

Posted on lipiec 15th, 2009 admin No comments

<

Hymny

Po etapie symbolizmu w poezji Kasprowicza pojawia się ekspresjonizm, pozwalający na idnywidualną interpretację rzeczywistości. Przejawia się on w hymnach, gdzie poeta bluźnierczo buntuje się przeciwko Bogu, broni słabą istotę ludzką niezdolną do walki ze złem. Utwory te można podzielić na dwie grupy. Cykl ”Ginącemu światu” charakteryzuje się buntem, bluźnierstwem, a drugi cykl “Salve regina” powoli odwołuje początkowe stanowisko. Widać zmianę hierarchii wartości u Kasprowicza.

Dies Irae

Jest to hymn katastroficzny, skrajnie bluźnierczy, tytuł oznacza “Dzień gniewu”. Pojawia się motyw ukrzyżowania, głowa otoczona cierniową koroną, cierpienie dla zbawienia. Katastroficzne ujęcie końca świata, Sąd Ostateczny powienien wyglądać tak, że dobrzy będą nagrodzeni, źli potępieni. U Kasprowicza jest to dzień zagłady wszystkich, nawet zmarłych, zło triumfuje, Sąd Ostateczny nie daje nadzieji, ofiara Chrystusa jest daremna, ofiara krzyża nieskuteczna. Drugi motyw to motyw Adama, który bierze na siebie brzemię grzechu, by odkupić swoje oraz inne winy ludzkie. Jednak jest to Syzyfowy wysiłek, ta ofiara nic nie daje. Pojawia się Ewa jako matka ziemi, pramatka grzechu, jest ona źródłem grzechu. Hymn ma wymowę pesymistyczną, świat bez nadzieji. Grzech, zło są dziełem Boga, On jest winny pojawienia się zła na świecie przez to, że karze grzechem pierworodnym nowonarodzonego człowieka. Człowiek niezasłużenie przez to cierpi. Pełen dynamizmu wizjonerski obraz Sądu Ostatecznego sprawia wrażenie chaotycznego, charakter hymnu dziala na wyobraźnię czytelnika.

Święty Boże…

Hymn nawiązuje do błagalnej pieśni kościelnej, suplikacji, prośby, błagania o zmiłowanie. Bóg nie reaguje na prośby, pada konetkst bluźnierczy. Programowo winny za grzech jest Bóg, grzech jest niezawiniony- Przez grzech twój ginę- modlitwa do szatana, bluźnierstwo, wina niezawiniona. Krańcowe załamanie objawia się modlitwą do szatana. Ekspresjonistyczne obrazy przerywane są zwrotami do Boga, który nie dostrzega ziemskiego padołu, nie interesuje się losem ludzi. Wymowa utworu jest pesymistyczna, głosi ona bowiem panowanie zła nad światem, obojętność Boga. Życie jest dążeniem ku mogile, ku śmierci. Na ziemi Boga nie ma, panuje Szatan, więc do niego podmiot liryczny śle swoje błagania. Świat jest światem bez nadziei. Wizja świata- żałobny korowód, w którym poeta uczestniczy-jest katastroficzna.

Moja pieśń wieczorna

W tym hymnie widać zmianę. Podobnie jak we wcześniejszych utworach jest tu katastroficzna wizja świata, ale zmienia się geneza grzechu. Za zło odpowiedzialny jest człowiek. Rachunek sumienia, spowiedź poety, przeprosiny za katalog ludzkich win, obciąża człowieka za najgorsze zło. Hymn ten rozpoczyna się od wyciszenia, jednak nie jest to całkowite wyciszenie. W utworze pokazane jest jak człowiek kumuluje w sobie zło, jak ulega szatanowi.

Salve Regina

Otwiera drugi cykl hymnów. Kasprowicz sięgnął do kultu Maryjnego, do katolicyzmu. Matka Boska jest Orędowniczką, wprowadza miłość do utworu. Maryja jest Odkupicielką grzechu, wnosi nadzieję, zmienia się perspektywa wizji świata, od katastrofizmu do nadzieji.

Hymn Świętego Franciszka

Widać przejście do franciszkanizmu. Święty Franciszek głosił radość życia, ubóstwo materialne, pochwałę Boga przy cieszeniu się pięknem świata, cierpienie i śmierć to konieczność, którą akceptuje. Harmonia jest trudna do osiągnięcia przez cierpienie. Jest składnik trudny, ale konieczny w życiu. W Hymnahc poeta wchodzi w etap ekspresjonzimu- odchodzi od realnej rzeczywistości, hiperbolizuje, deformuje. Tu w hymnie opis przyrody, wyciszenie- wyczerpanie buntem, elementy impresjonizmu. Hymn ten stanowi zamknięcie cyklu Hymnów.