-
Stanisław Młodożeniec “XX wiek”
XX WIEK
wiersz pochodzi z tomiku wierszy z 1921 r. Opisuje cechy współczesności dwudziestego wieku. Narracja personalna, podmiotem mówiącym jest poeta, mówi w 1 osobie liczby pojedynczej. Nie stosuje się on do reguł stylistycznych, znaczeniowych. Wiersz przypomina paplaninę. Uświadamia nam rozwój cywilizacji. Poeta przedstawia postawę buntu wobec tradycyjnych reguł. Pojawiają się refreny: odwołuje się do kina, muzyki, radia, rozwoju języka. Głównym zabiegiem stylistycznym dominującym w wierszu jest neologizm. Podkreśla charakter refrenu, w jednym wersie pojawia się cały rok, tak jak w filmie wiele lat. Poeta opowiada się za wspólnym językiem, bez języków narodowych, krytykuje ortografię. Bawi się słowem, szokuje, ma ważną wymowę ideową: charakterystykę XX wieku. Neologizmy: zawiośniało, przez jesienność, białośnieży.
-
Bruno Jasieński “Przejechali”
Przejechali
Wiersz pochodzi z debiutanckiego tomiku “But w butonierce”. Można wyróżnić w nim dwie płaszczyzny: dźwiękową oraz opowiedzianą historię. Warstwa dźwiękowa, fonetyczna, zbudowana poprzez nagromadzenie wyrazów naśladujących dźwięki i rzeczy np. dorożka, droga. Występują wyrazy dźwiękonaśladowcze: dzyn dzyn, aaa, stop, trach. Mamy do czynienia również ze stylizacją dźwiękonaśladowczą: szeleszcząca, wyschły asfalt. Historia to natomiast zbiór sugerowanych scen, bez logicznej ciągłości. Wiersz oparty na luźnych scenkach z filmu - nowoczesna wyobraźnia, asocjacyjna i eliptyczna. Ciągłość między scenkami buduje widz. Sceny zbudowane z drobnych urywków. Miasto jest jak “kinematograf szprych” - wskazuje to na dynamikę i ruch, ujęcia jak klatki z filmu. Występują liczne środki stylistyczne: metafory i neologizmy np. “kół łomot”.
-
Futuryzm, Dadaizm, Nadrealizm, Formizm
Futuryzm
jako koncpecja ściśle literacka, która nakazuje całkowite odcięcie się od przeszłości, a nastawienie się na przyszłość. Obok Włoch (Marinetti) drugim centrum futuryzmu była Rosja (Majakowski). Tematem jest przyszłość, miasto, cywilizacja, technika. Przedstawiciele polscy: T. Czyżewski, B. Jasieński, W. Młodożeniec, A. Stern, A. Wat. Założeniem była negacja przeszłości, tradycji i kultury, pochwała dynamizmu, witalności, zafascynowanie techniką, nowoczesnością, pochwała wojny i agresji.
Dadaizm
awangardowy ruch artystyczny we Francji, Niemczech, USA, Szwajcarii. Koncpecja poetycka, która odrywa się od sensu klasycznej poezji, nie traktuje dzieła tylko jako dzielo autonomiczne, dzieło może odzwierciedlać rzeczywistość, ale jest ona przypadkowa.Założenia: odrzucenie wszelkich wartości, norm, tradycji, idea absolutnej wolności, zrównanie wszystkich, fascynacja prymitywizmem, witalnością. Przedstawiciele: T. Tzar, A. Breton, L. Aragon.
Nadrealizm
koncpecja zakładająca, że realizm jest niemożliwy, nie możemy pokazać pełnej wizji świata. Pragnienie dotarcia do rzeczywistości nadrealnej, wyrażanej w snach przez podświadomość. Odrzucenie realizmu i racjonalizmu, pochwała wolności, zwrócenie uwagi na wyobraźnię uwolnioną od zasad logiki. Przedstawiciele: A. Breton, L. Aragon, A. Artaud. W Polsce: A. Ważyk, A. Wat, J. Brzękowski.
Formizm
Kierunek ściśle związany ze sztuką polską, między 1917-1920. Stworzony przez Leona Chwistka. Założenia: istnieją różne odmiany rzeczywistości, każdej odpowiada inny typ malarstwa. Odrzucenie konwencji realizmu, naturalizmu- najważniejsza wartość dzieła to forma. Przedstawiciele: Chwistek, T. Czyżewski, Witkacy (Czysta Forma).
-
A. Słonimski “Czarna Wiosna”
Wiersz zaliczany do poezji wyznania, personalnej. autotematyczność wiersza wkracza nawet w konstrukcję formalną utworu. Poeta zrzuca płaszcz Konrada- jest to nawiązanie do III części Dziadów. Wieszcz Słonimski zmienia koncepcję poezji, pojawia się egalitaryzm. Poeta ma poczucie współuczestnictwa. Chce pisać w każdym języku, na każdy temat, chce trafić do każdego. Mówi o czarnych, o ludożercach- są to elementy humanizmu, pacyfizmu, kosmpolityzmu. Chce odciąć się od Romantyzmu, nie jest mu wesoło- wiersz ma charakter pesymistyczny. Wiosna to wizja katastrofy, nie ma światła, witalizmu. Widać zgodę na wiosnę, ale nie radosną, lecz czarną. Świat jawi się tu pesymistycznie, jest pełen nieszczęść.
-
Futuryzm w poezji polskiej
Futuryzm
Główna ideą kierunku była pochwała energii, działania, życia, czyli witalizm i aktywizm, odrzucanie przeszłości, patrzenie tylko w przyszłość (futurum – czas przyszły). Futuryści głosili kult techniki, nowoczesności, dynamizmu. Uznawali jedynie aktywną postawę wobec życia, prostotę i radość. Zdecydowanie potępiali przeszłość i tradycję literacką. Utwór literacki według futurystów winien być dostosowany do nowych realiów – charakteryzować się ekonomicznością (maksimum treści przy minimum słów), szokować, być niezwykłym, zwracać na siebie uwagę.
“But w butonierce” Bruno Jasieński
Wiersz dotyczy samego autora, odrzuca on tradycję, krytykuje przeszłość, chwali się. Jest młody, pewnie idzie przez życie, jest genialny, dumny, pyszny. Jego poezja jest doskonała, nikt nie jest w stanie mu dorównać. Fascynuje się sobą. Podobny w swym zachowaniu do Konrada. Wiele wzmianek dotyczących futurystycznych cech wiersza. Wprowadza wiele słów zapożyczonych np. meeting oraz używa nazw określających nową cywilizację. Pojawiają sie neologizmy: “siebiepewny”, “parkocień krokietni”, “echopowiem”. Wiersz jest prowokacją, już sam tytuł na to wskazuje, wywołuje efekt szoku. Autor przede wszystkim odrzuca przeszłość i tym podkreśla fascynację futuryzmem.
“Hymn do maszyny mego ciała” Tytus Czyżewski
Człowiek w wierszu porównany jest do doskonałej, precyzyjnie zbudowanej maszyny. Na jej budowę składają się: serce, mózg, kiszki, żyły, przepona, płuca i żołądek. Opisane są fukncje maszyny - serca, telefonu- mózgu, który wysyła impulsy elektryczne do ciała. Istota człowieczeństwa jest przedstawiona fizycznie, anatomicznie. Wiersz zapisany jest w taki sposób, że wyrazy układają się na kształt ciała ludzkiego- kaligram. Dolna partai wiersza kończy się apostrofą do “maszyny mojego ciała”. Środki stylistyczne:
epitety: elektryczne płuca, skręcony drut, magnetyczna przepona
powtórzenia: raz, raz, raz
przenośnie: kable żył, telefon mego mózgu, maszyno mojego ciała
Zarazem słownictwo, jak i sposób zapisania wiersza świadczy o futurystycznym charakterze wiersza.
