-
Leopold Staff “Życie bez zdarzeń”
Życie bez zdarzeń
Wiersz pochodzi z tomu “Dzień duszy” (1903r.). Poeta zawarł w nim swój światopogląd zbudowany na filozofii stoickiej i franciszkaniźmie. Popiera stanowisko zachowania dystansu, pogodzenia się z rzeczywistościa i przyjęcia jej. Wiersz jest zapowiedzią przemiany (przełom filozofii życiowej Staffa). Staff-humanista patrzy na życie jak człowiek. Jest to tekst programowy, liryka filozoficzno-refleksyjna. Autor życie bez zdarzeń wartościuje dodatnio, odwraca się od nietzscheańskiej koncepcji, odrzuca indywidualizm. Trzeba przyjmować życie z wszelkimi dobrodziejstwami i ponurymi chwilami, by w pełni je odczuć i zasmakować jego treści. Pojawia się koncepcja człowieka w rytmie dnia codziennego. Apoteoza harmonii i ładu, pochwała zwyczajnego życia, szacunek dla ludzi prostych. Autor przypomina, że żyjąc nie spostrzegamy tego, co najlepsze, najważniejsze. Istotne jest pogodzenie się z naturalną koleją rzeczy, pogodzenie się z naturalnym porządkiem świata.
-
Jan Kasprowicz “Mój Świat”
Mój świat
Tom nosi tytuł “Mój świat. Pieśni na gęśliczkach i malowanki na szkle”. Ostatni etap tworczości Kasprowicza związany jest z kulturą ludową, obserwacją życia górali. Cykl ten uznawany jest za testament poety, oczekiwanie na śmierć.
Modlitwa wędrownego grajka
wiersz ma charakter programowy. Grajek to Kasprowicz, poeta jest najpierw człowiekiem. Punktem wyjścia jest format ludzki, oparty na etyźmie. Granie (poezja) określone jest słowem rzępolenie. To nie jest wysoka twórczość, taka poezja na fundamencie etycznym jest na fundamencie prawdy i wrażliwości. Jest naturalna, spontaniczna, z potrzeby serca. Poezja to coś, co jest potrzebne. Wciąż grywać mi chce się- granie dla własnej potrzeby, obniżenie roli poety.
Matka
W utworze widać więź intertekstualną między trenami Kochanowskiego. U Kochanowskiego matka przychodzi i pociesza poetę (konsolacja), przychodzi z Orszulką szczęśliwą, pokazuje czego uniknęła dziewczynka, gdyby żyła. Teraz jest jej lepiej. U Kasprowicza matka przychodzi, by utwierdzić poetę w życie pozagrobowe. Rozmawia z poetą (rozmowa żywych z umarłymi- Dziady cz. IV, tam obrzęd, tu sytuacja naturalna). Cierpienie jest nieodłącznym elementem życia, jest dowodem człowieczeństwa. Matka przychodzi powiedzieć, że tęskni za ziemią. Dobrze jest jej w niebie, ale tęskni za pracą, ziemią.
Wożą gnój
W wierszu opisani są chłopi podczas pracy. Kasprowicz przeciwstawia się tendencjom urbanistycznym (kult masy, maszyny, futuryzm). Problematyka: praca jako wartość, wartości rodzinne.
Pieśń dziadowska o świętym Łazarzu
Utwór ma charakter testamentowy. Człowiek jest Łazarzem, który chce być pysznym, ale w istocie jest nędzarzem. Pokora jest bliska Kasprowiczowi, ze względu na franciszkanizm.
-
Jan Kasprowicz “Hymny”
Hymny
Po etapie symbolizmu w poezji Kasprowicza pojawia się ekspresjonizm, pozwalający na idnywidualną interpretację rzeczywistości. Przejawia się on w hymnach, gdzie poeta bluźnierczo buntuje się przeciwko Bogu, broni słabą istotę ludzką niezdolną do walki ze złem. Utwory te można podzielić na dwie grupy. Cykl ”Ginącemu światu” charakteryzuje się buntem, bluźnierstwem, a drugi cykl “Salve regina” powoli odwołuje początkowe stanowisko. Widać zmianę hierarchii wartości u Kasprowicza.
Dies Irae
Jest to hymn katastroficzny, skrajnie bluźnierczy, tytuł oznacza “Dzień gniewu”. Pojawia się motyw ukrzyżowania, głowa otoczona cierniową koroną, cierpienie dla zbawienia. Katastroficzne ujęcie końca świata, Sąd Ostateczny powienien wyglądać tak, że dobrzy będą nagrodzeni, źli potępieni. U Kasprowicza jest to dzień zagłady wszystkich, nawet zmarłych, zło triumfuje, Sąd Ostateczny nie daje nadzieji, ofiara Chrystusa jest daremna, ofiara krzyża nieskuteczna. Drugi motyw to motyw Adama, który bierze na siebie brzemię grzechu, by odkupić swoje oraz inne winy ludzkie. Jednak jest to Syzyfowy wysiłek, ta ofiara nic nie daje. Pojawia się Ewa jako matka ziemi, pramatka grzechu, jest ona źródłem grzechu. Hymn ma wymowę pesymistyczną, świat bez nadzieji. Grzech, zło są dziełem Boga, On jest winny pojawienia się zła na świecie przez to, że karze grzechem pierworodnym nowonarodzonego człowieka. Człowiek niezasłużenie przez to cierpi. Pełen dynamizmu wizjonerski obraz Sądu Ostatecznego sprawia wrażenie chaotycznego, charakter hymnu dziala na wyobraźnię czytelnika.
Święty Boże…
Hymn nawiązuje do błagalnej pieśni kościelnej, suplikacji, prośby, błagania o zmiłowanie. Bóg nie reaguje na prośby, pada konetkst bluźnierczy. Programowo winny za grzech jest Bóg, grzech jest niezawiniony- Przez grzech twój ginę- modlitwa do szatana, bluźnierstwo, wina niezawiniona. Krańcowe załamanie objawia się modlitwą do szatana. Ekspresjonistyczne obrazy przerywane są zwrotami do Boga, który nie dostrzega ziemskiego padołu, nie interesuje się losem ludzi. Wymowa utworu jest pesymistyczna, głosi ona bowiem panowanie zła nad światem, obojętność Boga. Życie jest dążeniem ku mogile, ku śmierci. Na ziemi Boga nie ma, panuje Szatan, więc do niego podmiot liryczny śle swoje błagania. Świat jest światem bez nadziei. Wizja świata- żałobny korowód, w którym poeta uczestniczy-jest katastroficzna.
Moja pieśń wieczorna
W tym hymnie widać zmianę. Podobnie jak we wcześniejszych utworach jest tu katastroficzna wizja świata, ale zmienia się geneza grzechu. Za zło odpowiedzialny jest człowiek. Rachunek sumienia, spowiedź poety, przeprosiny za katalog ludzkich win, obciąża człowieka za najgorsze zło. Hymn ten rozpoczyna się od wyciszenia, jednak nie jest to całkowite wyciszenie. W utworze pokazane jest jak człowiek kumuluje w sobie zło, jak ulega szatanowi.
Salve Regina
Otwiera drugi cykl hymnów. Kasprowicz sięgnął do kultu Maryjnego, do katolicyzmu. Matka Boska jest Orędowniczką, wprowadza miłość do utworu. Maryja jest Odkupicielką grzechu, wnosi nadzieję, zmienia się perspektywa wizji świata, od katastrofizmu do nadzieji.
Hymn Świętego Franciszka
Widać przejście do franciszkanizmu. Święty Franciszek głosił radość życia, ubóstwo materialne, pochwałę Boga przy cieszeniu się pięknem świata, cierpienie i śmierć to konieczność, którą akceptuje. Harmonia jest trudna do osiągnięcia przez cierpienie. Jest składnik trudny, ale konieczny w życiu. W Hymnahc poeta wchodzi w etap ekspresjonzimu- odchodzi od realnej rzeczywistości, hiperbolizuje, deformuje. Tu w hymnie opis przyrody, wyciszenie- wyczerpanie buntem, elementy impresjonizmu. Hymn ten stanowi zamknięcie cyklu Hymnów.
-
Święty Franciszek - franciszkanizm
Święty Franciszek
urodził się w Asyżu jako syn bogatego kupca w 1181 r. W roku 1202 ma miejsce wojna między Asyżem a Perugią. Franciszek zostaje wzięty do niewoli. W 1203 r. chory Franciszek zostaje zwolniony z więzienia i wraca do Asyżu. W domu długo dochodzi do siebie. w 1205 r. przed biskupem Asyżu Franciszek wyrzeka się wszystkich dóbr, a następnie udaje się do Gubbio, by pielęgnować trędowatych. W 1208 r. odkrywa swoje powołanie do życia w całkowitym ubóstwie. Zmienia strój, zostawiając sobie tylko tunikę, a zamiast skórzanego pasa używa zwykłego sznura. Zaczyna namawiać ludzi do nawrócenia. W tym samym roku dołączają do niego pierwsi towarzysze. W 1211 r. Franciszek wyjeżdza z misją do Syrii. W 1220 r. odwiedza miejsca święte w Palestynie. W 1224 r. w pustelni na Górze Alweruia Franciszek odbywa 40-dniowy post. Przeżywa wtedy mistyczną wizję, w czasie której otrzymuje stygmaty. Od 1225 r. nasila się choroba oczu. W 1226 r. umiera leżąc na gołej ziemi, zostaje pochowany w kościele św. Jerzego w Asyżu. W 1228 r. papierż Grzegorz IX dokonuje kanonizacji Franciszka. W 1239 r. papież Pius XII ogłasza św. Franciszka głównym patronem Włoch.
“Kwiatki Świętego Franciszka”
Są dziełem anonimowym jak większość dzieł średniowiecznych. Są zbiorem epizodów z życia Franciszka i jego towrzyszy. Poszczególne opowieści łączy nie osoba świętego, lecz jego postawa religijna i nauczania. “Kwiatki” są tytułem metaforycznym. Wyraz “kwiatki” został użyty zamiast wyrażenia “cnoty franciszkańskie”. Tytuł pełni rolę poetyckiego skrótu.
Franciszkanizm
sposób rozumienia religijności zapoczątkowany przez św. Franciszka z Asyżu, który głosił konieczność odnowy religijności, ubóstwa i miłosierdzia. Wiara w tym ujęciu jest wiarą radosną, ufną, przepojoną braterstwem i miłością nie tylko do ludzi, ale do całego stworzenia.
