Pieśń “Serce roście…” pochodzi z cyklu Ksiąg Pierwszych, jest wprowadzeniem do problematyki tegoż cyklu, na podwalinie systemu stoickiego. Pieśń refleksyjna, uważana za manifest renesansowego optymizmu. Można podzielić ją na dwie części:
- część opisowa (1,2,3) temat przyroda, proces przemian zachodzących w nich
- część refleksyjna (4,5,6) i morał, liryka etyczna, moralna- człowiek i sumienie
Przemiany przyrody mają wpływ na stan ducha i uczucia człowieka. Sam proces odradzania się do życia napawa człowieka wewnętrzną radością. Utwierdza poczucie harmonii i ładu panującego na świecie. Autor prezentuje dwie przeciwstawne postawy ludzkie. Jedna z nich to postawa człowieka szczęśliwego, o czystym sumieniu (war. wewnętrznego spokoju). Osoba taka jest wesoła, otwarta na innych, szczęśliwa. Nie potrzebuje wina, muzyki, śpiewu. Druga postawa to osoba, którą “gryzie mól zakryty”, czyli wszelkie winy leżące na sumieniu. Jest smutna, ponura, bez radości. Sumienie jest tu kryterium określania człowieka. W ostatniej strofie apostrofa do Dobrej Myśli, by nigdy nie opuszczała poety. Połączenie filozofii stoickiej (czyste sumienie implikuje dobrą myśl, człowiek zachowuje równowagę, ataraksję, obojętność, nie musi mieć pałaców, jest szczęśliwy). Stoicyzm pieśni wyraża się w przekonaniu, iż celem życia człowieka jest szczęście, mające swe źródło w czystości sumienia, poczuciu wewnętrznego spokoju i ładu, a także życiu zgodnym z zasadami Cnoty (jest ona jedynym warunkiem, by osiagnąć pełnię szczęścia). Ład i harmonia w naturze pochodzą od Boga, zatem człowiek winien dostosować swe życie do owej harmonii, tak by było zgodne z naturą.
Układ dynamiczny wiersza, 3 strofy o naturze, 3 strofy refleksja o człowieku, 1 morał. Liczne środki stylistyczne: metafory, animizacje (”idą statki i ciosane łodzie”), antropomorfizacje (”ptacy sobie gniazda umyślają”). Liczne kontrasty: zima- wiosna, czyste sumienie- nieczyste.