“O doktorze Hiszpanie”

fraszka obyczajowa. Nazywana też dworską z różnych względów min. dlatego, że Kochanowski był dworzaninem, fraszka powstała w okresie dworskim, dotyczy życia dworskiego, zawiera jego realia, zwyczaje. Ma charakter żartobliwy, anegdota biesiadna z przymrużeniem oka. Kochanowski był przeciwnikiem pijaństwa (świadczą o tym utwory: fraszka o koźle, traktat “Iż pijaństwo…”). Ujęcie komiczne postaci (Hiszpan), komizm sytuacyjny i słowny. Utwór rozpoczyna się w momencie, gdy doktor wycofuje się z biesiady do swojej sypialni (Akt I). Druga osoba zapowiada rozwój wydarzeń- odwiedziny (Aky II). “Doktor nie puścił, ale drzwi puściły”- punkt kulminacyjny, dowcip językowy. Konstrukcja dramaturgiczna odwołuje się do układu zdarzeń, akcji w dramacie. Eufemizm: o czymś niewychowawczym mówi się żartobliwie, łagodzi sytuację. “Trudny- powiada- mój rząd z tym pany, szedłem spać trzeźwo, a wstaję pijany”  autoironia, puenta na zasadzie dowcipu łagodzi całą sytuację, zakończenie żartobliwe, podkreśla niby katastrofę, jednocześnie jest oceną sytuacji (komizm).

“Na lipę”

fraszka czarnoleska, podmiot liryczny to lipa zachęcająca gości do odpoczynku. Adresat to gość, każdy, człowiek zmęczony. Liryka inwokacyjna, uosobiona lipa, zabieg antropomorfizacji. To nie tyle co zaproszenie, a pochwała, hołd dla lipy. Podmiot liryczny włożył w usta drzewa opis własnych przeżyć związanych z miejscem, którego ono jest cenrtum. Lipa jako drzewo kojarzy się ze stałościa, z domem. W fraszce nie chodzi o każdą lipę, ale jakąś konkretną. Utwór kończy się wyniesiem lipy do rangi mitologicznej jabłoni rodzącej złote jabłka. Nie ma znaczenia, że lipa nie daje owoców, ale jest dla swego pana niewzykle cenna. Autor odwołał się do zmysłów, tworząc atmosferę blogości. Odbieranie przyrody jak dziecko- odbiór sensualny. Układ graduacyjny (stopniowanie) od siadania w cieniu, do snu.

Więcej na temat twórczości Kochanowskiego znajdziesz w książce Janusza Pelca- kliknij i zobacz!