Gatunki literackie pozytywizmu cz. I

Nowela

Ukształtowała się we Włoszech w okresie renesansu- (G.Boccacio Dekameron). Nowela to zwięzły prozatorski gatunek literacki o wyraziście zarysowanej akcji i jednowątkowej fabule. Jest ściśle podporządkowana rygorom kompozycyjnym nakazującym dramatyczne spiętrzenie konfliktowo przedstawionych sił. Nowele są krótkie, pozbawione komentarzy, refleksji autorskich, wielkiej ilości boahterów czy panoramicznego ujęcia świata. Na pierwszy plan wysuwa się akcja, punkt kulminacyjny, pointa często też ośrodek kompozycyjny. Struktura zbliżona do dramatu: kompozycja zwarta, akcja zbliżona do akcji w dramacie (punkt kulminacyjny, rozwiązanie akcji, na końcu puenta).
Tematy noweli:
- dziecko Dobra Pani, Janko Muzykant, Antek, Katarynka
- szkoła A.B.C, Antek
- problem asymilacji Żydów Mendel Gdański
- problem emigracji Latarnik
- filantropia Katarynka, Dobra Pani, Miłosierdzie Gminy
- problemy polityczne Sachem

Obrazek

W literaturze XIX wieku, w dobie pozytywizmu krótkie opowiadanie prozą lub wierszem mające charakter scenki rodzajowej, często udramatyzowanej, portretu psychologicznego lub plastycznego opisu sytuacji. Wcześniej pisał je Syrokomla. Obrazki charakteryzowała prostota budowy i słownictwa, duża kondensacja zawartości treściowej i lapidarna puenta.
Przykładem mogą być obrazki Marii Konopnickiej, które najczęściej przedstawiały los skrzywdzonych dzieci z nizin społecznych np. Jaś nie doczekał, W piwnicznej izbie.

Opowiadanie

Podobnie jak nowela to niewielki utwór narracyjny pisany prozą, różnił się jednak od noweli brakiem ścisłych reguł kompozycyjnych, możliwością wystąpienia samoistnych epizodów i dygresji, rozbudowaniem partii opisowych i refleksyjnych, wreszcie skojarzeniowym tokiem narracji. Opowiadanie to zalążek powieści, znamienne jest eksponowanie narratora, jego punkt widzenia decydował o argumentacji i zakresie przedstawianych treści. np. Konopnicka Nasza Szkapa.