Powieść realistyczna - cechy charakterystyczne

NARRACJA: trzecioosobowa, obiektywna, narrator ukrywa się za światem przedstawionym

ŚWIAT PRZEDSTAWIONY: naśladujący rzeczywistość

BOHATEROWIE: tkwiący mocno w rzeczywistości, normalni ludzie, mający swoje idee, plany, marzenia.

FABUŁA, UKŁAD ZDARZEŃ: oparta na zasadach prawdopodobieństwa i przyczynowości. Powieść łatwo daje się streścić.

JĘZYK I STYL: utrzymany w konwencji realistycznej.

KOMPOZYCJA: zwarta, zamknięta.

“Ferdydurke” cechy charakterystyczne

NARRACJA: wypowiedź narratora rozbita jest na trzy role:
- “ja” narratora odsyłające do autora w przedmowie do Filidora i Filberta, którego rolę Gombrowicz najwyżej sobie ceni
- trzecioosobowy relacjonujący dzieje bohaterów
- pierwszoosobowy, narracja Józia

ŚWIAT PRZEDSTAWIONY: udziwniony, zaskakujący Czytelnika.

BOHATEROWIE: przedstawieni w konwencji behaviorystycznej tj. tylko w reakcjach zewnętrznych. Józio to bohater nijaki, nieokreślony nosiciel stanów psychicznych.

FABUŁA, UKŁAD ZDARZEŃ: pojawiają się epizody, które burzą ciąg przyczynowo- skutkowy np. na początku powieści pojawia się element snu, a później przechodzimy do powieści realistycznej. Dla autora wydarzenia nie są ważne, wprowadza je po to, by stworzyć własną filozofię stosunków międzyludzkich. Powieść wymyka się możliwości streszczenia w rozdziałach o Filidorze i Filibercie, które mają charakter dygresyjny.

JĘZYK I STYL: pełen innowacji stylistycznych, sprawia wrażenie zabawy słownej.

KOMPOZYCJA: z jednej strony luźna, otwarta, z drugiej strony kompozycja jest matematycznie przemyślana, składa się z 3 części, do niej zostają symetrycznie wprowadzone dwie nowele i przedmowy do nich.

“Ferdydurke” różni się od powieści realistycznej typem narracji i kreacją świata przedstawionego, który jest udziwniony, zdeformowany, funkcjonuje na pograniczu absurdu. W powieści dominuje parodia w stosunku do utrwalonych konwencji literackich.
Na lekcji powinna dominować funkcja informatywna, funkcja ta na lekcji w powieści nie zostaje spełniona, bo nauczyciel nie dotarł do adresata. Dominują tutaj fukncje: ekspresywna, impresywna (groźby i prośby) oraz funkcja poetycka, akcent pada na dziwny, martwy, pełen utartych frazeologizmów i zarazem tragicznie zabawny język szkolny. W powieści Gombrowicza najważniejszy jest język.