“Język ojczysty”

autor szuka odpowiedzi, co jest ważniejsze dla ojczyzny: myśl czy czyny. Forma -dialog. Wybór w kwestii słowa a czyny: spór pozytywistów i romantyków, zarzucali kierowanie się slowem tyrtejskim. Energumen- to mąż czynu, a Lirnik to poeta. On twierdzi, że nie działania i poezja są ważne, tylko to co jest arcydziełem. Polacy byli znani dzięki arcydziełom (Chopin, Mickiewicz), podtrzymują świadomość narodową i dają o nas znać na świecie. Wniosek: kultura ważniejsza od czynów, arcydzieła to trwała wartość uniwersalna.

 ”Prac-czoło”

ideologia pracy, filozofia pracy. Wyjaśnienie tytułu: czoło- część głowy, ale też umysł, myślenie. Praca- trud idnywidualny jak i narodowy (klęska Powstania), trudy ludzkiej pracy. “umysłu-stałość” twórca musi mieć dopełnioną, zamknietą koncepcję dzieła w głowie. Jeżeli jej nie ma,to twórca miota się, jest niezadowolony z dzieła. Kluczowa praca to praca czoła, praca mentalna, od niej trzeba zaczynać działanie (trud umysłowy- realizm). Zaakceptowanie wysiłku umysłu, bez którego nie ma pracy rozumnej, a więc ludzkiej. Najpierw musi być zamysł, a później jego realizacja- wtedy istnieje harmonia.

“Tymczasem”

problematyka historiozoficzna (filozofia dziejów, największym filozofem był Krasiński “Nieboska komedia”). Dzieje ojczyzny, przemijanie pokoleń, zmiany pokoleniowe. “Mając gdzie stawić nogę”- problem ziemi, Polak ma gdzie postawić nogę-to fundament życia. Motyw czekania:”lata moje- czekanie”. Antrakt- nawiązuje do toposu teatru, dzieje to teatr (antrakt to przerwa między aktami). Tu oznacza przerwę w dziejach narodu, który żyje w niewoli. To luka międzypokoleniowa, pustka życiowa. Ojczyzna to wspólny obowiązek.