-
A. Słonimski “Czarna Wiosna”
Wiersz zaliczany do poezji wyznania, personalnej. autotematyczność wiersza wkracza nawet w konstrukcję formalną utworu. Poeta zrzuca płaszcz Konrada- jest to nawiązanie do III części Dziadów. Wieszcz Słonimski zmienia koncepcję poezji, pojawia się egalitaryzm. Poeta ma poczucie współuczestnictwa. Chce pisać w każdym języku, na każdy temat, chce trafić do każdego. Mówi o czarnych, o ludożercach- są to elementy humanizmu, pacyfizmu, kosmpolityzmu. Chce odciąć się od Romantyzmu, nie jest mu wesoło- wiersz ma charakter pesymistyczny. Wiosna to wizja katastrofy, nie ma światła, witalizmu. Widać zgodę na wiosnę, ale nie radosną, lecz czarną. Świat jawi się tu pesymistycznie, jest pełen nieszczęść.
-
J. Tuwim “Poezja”
Podmiot liryczny to poeta, mówi o poezji, zwraca sie do Czytelnika profesjonalnego i amatora. Niech słucha mędrzec - niech słucha ten, kto jest racjonalistą, kto jest krytyczny. Niech słucha cham - ten, kto jest ponad racjonalizmem, kto wierzy i idzie za głosem serca. Poezja jest różnorodna. Jest jak taniec lub skok (różnorodność nastroju i formy). Zwraca uwagę na witalizm i cielesność. Tematyką jej ma być rozwój techniczny. Poezja to skok, krzyk, ryk. Poezja nie odnosi się do niczego innego, tylko do siebie samej. Poeta mówi, że chce być pierwszym futurystą, ale nie tradycyjnym prowokatorem, gdyż to dla niego głupota. Poezja ma być absolutnie o wszystkim. Nowa Poezja ma charakter apokaliptyczny, taka jest ranga zmiany poezji. Stary świat ma zginąć, Nowa Poezja ma być zbawienna. Określa kim jest dla poety człowiek, społeczeństwa. Poezja nie naucza społeczeństwa, ale jest o społeczeństwie. Każdy z nas może stać się wybrańcem. Poeta wie więcej, ma świadomość swej wiedzy, ale nie chce być przodownikiem. Chce być z tłumu. Jest absolutnie samoświadomy, nie chce być wieszczem.
-
Adam Zagajewski - przegląd wierszy
MIASTO z tomu Komunikat (1972)
W wierszu ukazany jest portret Polaka z ironią. Bohater tego miasta czuje beznadzieję. Poczekalnia i stołówka są miejscami niestałego pobytu, życie jest bezbarwne. Miasto to najważniejszy motyw w twórczości Zagajewskiego i Nowej Fali. To podstawowa sceneria życia poetów Nowej Fali, to ich rzeczywistość, oni wychowali się w mieście. Dla nich to składnik świata, w którym żyją. Bohater wiersza jest zanurzony w tym świecie. Życie człowieka jest oszukane, złamane, w półprawdzie, ale w gruncie rzeczy, mimo potknięć to dobry człowiek.
O PÓŁNOCY z tomu Płótno
Dwoje ludzi rozmawia ze sobą w kuchni (mężczyzna i kobieta). Kuchnia jest znakiem codzienności, sól symbolem stosowanym podczas witania chlebem i solą- prowadzi to do stworzenia domowego ciepła. Dom, lampa naftowa, śpiące wioski wskazują, że nie jest to miasto. Powstają opozycje światło-ciemność, jasność-ogień. Z jednej strony ogień to siła oczyszczająca, a z drugiej niszcząca. Zagajewski jest poetą rzeczywistości.
SYCYLIA z tomu Powrót
Wiersz biały, język prosty, wypowiedź osobista. Tytuł nawiązuje do włoskiej wyspy. Czas zatrzymał się na tej krakowskiej Sycylii. Poeta opisuje krakowskie Błonia, po których spaceruje z kobietą. To ona wyprowadziła go na Błonia. Poeta szuka korzeni, kontempluje przemijanie i powtarzalność świata. Ocean trway nawiązanie do “Stepów akermańskich” Mickiewicza. Widać delikatne nawiązanie do Kartezjusza.
W późniejszych wierszach Zagajewskiego jest humor z elementami ironii - chodzi o stosunek serdeczny, ale i zdystansowany do świata. Świat jest piękny, ale nie należy udawać, że nie ma cierpienia, które jest elementem tego świata. Zagajewski jest poetą delikatnej metafory.
-
Leopold Staff “Życie bez zdarzeń”
Życie bez zdarzeń
Wiersz pochodzi z tomu “Dzień duszy” (1903r.). Poeta zawarł w nim swój światopogląd zbudowany na filozofii stoickiej i franciszkaniźmie. Popiera stanowisko zachowania dystansu, pogodzenia się z rzeczywistościa i przyjęcia jej. Wiersz jest zapowiedzią przemiany (przełom filozofii życiowej Staffa). Staff-humanista patrzy na życie jak człowiek. Jest to tekst programowy, liryka filozoficzno-refleksyjna. Autor życie bez zdarzeń wartościuje dodatnio, odwraca się od nietzscheańskiej koncepcji, odrzuca indywidualizm. Trzeba przyjmować życie z wszelkimi dobrodziejstwami i ponurymi chwilami, by w pełni je odczuć i zasmakować jego treści. Pojawia się koncepcja człowieka w rytmie dnia codziennego. Apoteoza harmonii i ładu, pochwała zwyczajnego życia, szacunek dla ludzi prostych. Autor przypomina, że żyjąc nie spostrzegamy tego, co najlepsze, najważniejsze. Istotne jest pogodzenie się z naturalną koleją rzeczy, pogodzenie się z naturalnym porządkiem świata.
-
Leopold Staff “Bogowie zmarli”, “Ja wyśniony”, “Studnia”
Leopold Staff to poeta kilku epok literackich, urodził się w 1878 we Lwowie, zmarł w 1957 r. Jego debiut książkowy to tomik “Sny o potędze” z 1901r. Jego pierwszy tom wierszy ma charakter antydekadencki. Zaznaczył się w nim indywidualny sposób widzenia świata i niezależność poglądów Staffa. Z tego tomu pochodzą właśnie niżej omawiane wiersze.
Bogowie zmarli
Wiersz programowy, nawiązuje do filozofii Nietzschego i jego koncpecji nadczłowieka. Tytuł wiersza odwołuje się do dzieła Nietzschego “Zmierzch Bożyszcz”. Bunt okazuje się jałowy, daremny. Boga nie można zniszczyć duchowo, przez zniszczenie krzyża można tylko obrazić ludzi wierzących. Wizerunek materialny nie niszczy metafizycznego wizerunku Boga. Pojawia się dyskusyjna problematyka, czy można odrzucić moralność, kategorie chrześcijańskie jak miłosierdzie, litość. Staff polemizuje z filozofią Nietzschego, nie zgadza się z jego postawą, gdyż jest chrześcijaninem. Bóg to sfera myśli, więc nie można go zniszczyć.
Ja wyśniony
Sonet, w którym pojawia się widzenie jednostki na sposób widzenia Nietzschego. Widoczna jest radość życia, nawiązuje do Dionizosa (kwintensencja życia, witalność), emanuje poczucie siły, idnywidualizm. Autor daje pojęcie nadczłowieka dionizyjskiego, który jest aktywny i działający. Pierwsza i druga zwrotka to opis, trzecia i czwarta to refleksja-wskazuje to na sonet. W wierszu jest połączenie marzycielstwa z pojęciem potęgi mocy. Nadczłowiek to idealny pan i władca, który może zrobić wszystko. Autodeifikacja- uwznioślenie samego siebie.
Studnia
Ukazuje autor dwa światy: realny i fantastyczny. Wiersz o problematyce filozoficznej, epistemologia- poznanie świata. W porównaniu do wierszy “W Weronie” Norwida i “Romantyczność” Mickiewicza zauważamy, że wszyscy (razem ze Staffem) wprowadzają konfrontację między tym, co jest realne, a co duchowe. Pojawia się pytanie: jakimi instrumentami poznajemy rzeczywistość? U Mickiewicza najważniejsza jest prawda mierzona sercem i czuciem. Norwid ostatecznie nie rozstrzyga. U Staffa ludzie, realiści korzystają ze studni i nic w odbiciu wody nie widzą. Dziewczyna patrzy oczami duszy. Jej wrażliwość pozwala widzieć to, czego nie widzą inni.
-
Jan Kasprowicz “Mój Świat”
Mój świat
Tom nosi tytuł “Mój świat. Pieśni na gęśliczkach i malowanki na szkle”. Ostatni etap tworczości Kasprowicza związany jest z kulturą ludową, obserwacją życia górali. Cykl ten uznawany jest za testament poety, oczekiwanie na śmierć.
Modlitwa wędrownego grajka
wiersz ma charakter programowy. Grajek to Kasprowicz, poeta jest najpierw człowiekiem. Punktem wyjścia jest format ludzki, oparty na etyźmie. Granie (poezja) określone jest słowem rzępolenie. To nie jest wysoka twórczość, taka poezja na fundamencie etycznym jest na fundamencie prawdy i wrażliwości. Jest naturalna, spontaniczna, z potrzeby serca. Poezja to coś, co jest potrzebne. Wciąż grywać mi chce się- granie dla własnej potrzeby, obniżenie roli poety.
Matka
W utworze widać więź intertekstualną między trenami Kochanowskiego. U Kochanowskiego matka przychodzi i pociesza poetę (konsolacja), przychodzi z Orszulką szczęśliwą, pokazuje czego uniknęła dziewczynka, gdyby żyła. Teraz jest jej lepiej. U Kasprowicza matka przychodzi, by utwierdzić poetę w życie pozagrobowe. Rozmawia z poetą (rozmowa żywych z umarłymi- Dziady cz. IV, tam obrzęd, tu sytuacja naturalna). Cierpienie jest nieodłącznym elementem życia, jest dowodem człowieczeństwa. Matka przychodzi powiedzieć, że tęskni za ziemią. Dobrze jest jej w niebie, ale tęskni za pracą, ziemią.
Wożą gnój
W wierszu opisani są chłopi podczas pracy. Kasprowicz przeciwstawia się tendencjom urbanistycznym (kult masy, maszyny, futuryzm). Problematyka: praca jako wartość, wartości rodzinne.
Pieśń dziadowska o świętym Łazarzu
Utwór ma charakter testamentowy. Człowiek jest Łazarzem, który chce być pysznym, ale w istocie jest nędzarzem. Pokora jest bliska Kasprowiczowi, ze względu na franciszkanizm.
-
Jan Kasprowicz “Księga ubogich”
Księga ubogich
Zbiór liryków wydany w formie książkowej w 1916 r. Po odrzuceniu buntu nadeszło w liryce Kasprowicza pojednanie z Bogiem, powrót do religii chrześcijańskiej. W lirykach z tego cyklu widać pokorę, harmonię, zaufanie do Boga i przyjęcie wszystkiego, zarówno radości, jak i cierpienia. Poeta zauważa wielkość Boga w naturze, spójności świata, docenia życie ludzi prostych. Poeta pokazując zwyczajne życie stosuje wiersz toniczny. Widać spokój, wyciszenie, prostotę. “Księga ubogich” jest pogłębionym wyrazem franciszkanizmu.
Przestałem się wadzić z Bogiem
Programowy tekst, bunt wywodził się z serca, poeta kierował się emocjami, sprzeciwiał się złu. Młodzi ludzie się buntują, są poddawani impulsom, serce steruje sumieniem. Teraz Kasprowicz jest dojrzałym człowiekiem, z perspektywy czasu ocenia młodość, i swój bluźnierczy bunt przeciwko Bogu. Zakończenie: pojednanie z Bogiem, podkreśla, że walkę ze złem będzie dalej prowadził, ale nie z Bogiem, gdyż nie On jest źródłem zła. Będzie walczył ze złem jako uczciwy człowiek, tak nakazuje mu sumienie. Utwór jest rozliczeniem poety z własną przeszłością.
Tą samą chodzę drogą
Topos wędrówki, życie jako wędrówka. Nawiązanie do poronińskich ścieżek (Kasprowicz mieszkał w Poroninie na Harendzie). Nadbudował na tym metaforyczne ujęcie- wędrowanie przez życie. Mówi o stabilnym światopoglądzie, filozfia franciszkańska, skromność.
-
Jan Kasprowicz “Hymny”
Hymny
Po etapie symbolizmu w poezji Kasprowicza pojawia się ekspresjonizm, pozwalający na idnywidualną interpretację rzeczywistości. Przejawia się on w hymnach, gdzie poeta bluźnierczo buntuje się przeciwko Bogu, broni słabą istotę ludzką niezdolną do walki ze złem. Utwory te można podzielić na dwie grupy. Cykl ”Ginącemu światu” charakteryzuje się buntem, bluźnierstwem, a drugi cykl “Salve regina” powoli odwołuje początkowe stanowisko. Widać zmianę hierarchii wartości u Kasprowicza.
Dies Irae
Jest to hymn katastroficzny, skrajnie bluźnierczy, tytuł oznacza “Dzień gniewu”. Pojawia się motyw ukrzyżowania, głowa otoczona cierniową koroną, cierpienie dla zbawienia. Katastroficzne ujęcie końca świata, Sąd Ostateczny powienien wyglądać tak, że dobrzy będą nagrodzeni, źli potępieni. U Kasprowicza jest to dzień zagłady wszystkich, nawet zmarłych, zło triumfuje, Sąd Ostateczny nie daje nadzieji, ofiara Chrystusa jest daremna, ofiara krzyża nieskuteczna. Drugi motyw to motyw Adama, który bierze na siebie brzemię grzechu, by odkupić swoje oraz inne winy ludzkie. Jednak jest to Syzyfowy wysiłek, ta ofiara nic nie daje. Pojawia się Ewa jako matka ziemi, pramatka grzechu, jest ona źródłem grzechu. Hymn ma wymowę pesymistyczną, świat bez nadzieji. Grzech, zło są dziełem Boga, On jest winny pojawienia się zła na świecie przez to, że karze grzechem pierworodnym nowonarodzonego człowieka. Człowiek niezasłużenie przez to cierpi. Pełen dynamizmu wizjonerski obraz Sądu Ostatecznego sprawia wrażenie chaotycznego, charakter hymnu dziala na wyobraźnię czytelnika.
Święty Boże…
Hymn nawiązuje do błagalnej pieśni kościelnej, suplikacji, prośby, błagania o zmiłowanie. Bóg nie reaguje na prośby, pada konetkst bluźnierczy. Programowo winny za grzech jest Bóg, grzech jest niezawiniony- Przez grzech twój ginę- modlitwa do szatana, bluźnierstwo, wina niezawiniona. Krańcowe załamanie objawia się modlitwą do szatana. Ekspresjonistyczne obrazy przerywane są zwrotami do Boga, który nie dostrzega ziemskiego padołu, nie interesuje się losem ludzi. Wymowa utworu jest pesymistyczna, głosi ona bowiem panowanie zła nad światem, obojętność Boga. Życie jest dążeniem ku mogile, ku śmierci. Na ziemi Boga nie ma, panuje Szatan, więc do niego podmiot liryczny śle swoje błagania. Świat jest światem bez nadziei. Wizja świata- żałobny korowód, w którym poeta uczestniczy-jest katastroficzna.
Moja pieśń wieczorna
W tym hymnie widać zmianę. Podobnie jak we wcześniejszych utworach jest tu katastroficzna wizja świata, ale zmienia się geneza grzechu. Za zło odpowiedzialny jest człowiek. Rachunek sumienia, spowiedź poety, przeprosiny za katalog ludzkich win, obciąża człowieka za najgorsze zło. Hymn ten rozpoczyna się od wyciszenia, jednak nie jest to całkowite wyciszenie. W utworze pokazane jest jak człowiek kumuluje w sobie zło, jak ulega szatanowi.
Salve Regina
Otwiera drugi cykl hymnów. Kasprowicz sięgnął do kultu Maryjnego, do katolicyzmu. Matka Boska jest Orędowniczką, wprowadza miłość do utworu. Maryja jest Odkupicielką grzechu, wnosi nadzieję, zmienia się perspektywa wizji świata, od katastrofizmu do nadzieji.
Hymn Świętego Franciszka
Widać przejście do franciszkanizmu. Święty Franciszek głosił radość życia, ubóstwo materialne, pochwałę Boga przy cieszeniu się pięknem świata, cierpienie i śmierć to konieczność, którą akceptuje. Harmonia jest trudna do osiągnięcia przez cierpienie. Jest składnik trudny, ale konieczny w życiu. W Hymnahc poeta wchodzi w etap ekspresjonzimu- odchodzi od realnej rzeczywistości, hiperbolizuje, deformuje. Tu w hymnie opis przyrody, wyciszenie- wyczerpanie buntem, elementy impresjonizmu. Hymn ten stanowi zamknięcie cyklu Hymnów.
