-
J. Przyboś “Gmachy” “Na kołach”
Gmachy
wiersz o specyficznym układzie. Puenta zastanawia, wynika z tekstu. Jest przysłowiową “kropką nad i”. Pokazuje koncepcję poety: poeta-rzemieślnik stwarza nową rzeczywistość. Poeta to wykrzyknik ulicy- stawia na baczność, zwraca uwagę na coś, co nie jest oczywiste, wzbudza emocje. Prezentuje rzeczywistość miejską: gmachy, bloki. Identyczne budynki przecięte powietrzem-sprawia to wrażenie, że bloki trwają od zawsze, a wiatr, powietrze je rozłupało. Pojawia się budowniczy- jest demiurgiem rzeczywistości, nowoczesności. Puenta łączy się z wykrzyknikiem ulicy: setki wyciągnietych dłoni budowało gmachy. Miasto stało sie przestrzenią masy.
Na kołach
wiersz o podobnej budowie jak poprzedni. Tematem jest miasto, określone piękną metaforą: “miasto kołami woła” (personifikacja). Pojawia się spiętrzona metafora, vivifikacja. Obserwacja z pociągu; stacje się przemieszczają. Ulice zalane domami, co dzień pojawiają się nowe. Dominuje ruch kolisty (koło-symbol miasta, koło-symbol codzienności). Życie miasta wypełnione jest ruchem, dynamiką. Powtarza się to co dnia.
-
J. Tuwim “Leśna sprawa” “Zadymka”
Leśna sprawa
Wiersz - liryka wspomnienia, liryka refleksyjna. Pojawia się opis przyrody leśnej, wilgoć, chłód, dźwięk (ciurczał). Sytuacja opisana jest w synestezyjny sposób. Natura pochłania podmiot liryczny, jest rozkoszą, staje się niemal niedorzecznym stworem. Pojawia się refleksja metafizyczna: przyroda początkiem i końcem życia człowieka. Las jest pretekstem do opisu sytuacji ludzkiej - metafizyczna koncepcja. Wiersz stroficzny, 4 wersowy, klasyczny, rymy niedokładne- charakter doniosły. Zabawa zgłoskami, asocjacje, rytmika, dźwiękonaśladownictwo.
Zadymka
Wiersz stroficzny, klasycznym rytmika, rymy naprzemienne męskie i żeńskie. Natura współgra z człowiekiem - zadymka, zima, śnieg. Nastrój wiersza pesymistyczny, depresyjny. Pojawia się katastrofizm - bezsens, bezład, dzienny i pokoleniowy (mój wiek). Refren: czy to dobrze, czy źle? Neologizmy: pośnieżne, podzwonne. Ostatni wers: podmiot liryczny to poeta, ocala się przed pesymizmem przez wiersze. Bezprzyczynność daje wierszom w ofierze, wiersz często śpiewany.
-
J. Iwaszkiewicz “Erotyk”, “Groteska”, “Lipiec”
Erotyk
Wiersz nie ma nic wspólnego z erotykiem, to zwykły opis kosza owoców. Twarde czereśnie jak wargi… Symboliczny opis owoców, a język wpływa na podświadomość. Poeta bawi się naszymi myślami, owoc najsoczystszy to tajemnica, jest zasłonięty - być może to pożądanie. Wiersz klasycystyczny, reotryka podniosła.
Groteska
Podmiot liryczny spotyka kobietę w sytuacji egzotycznej, później murzynkę, która przepisuje jego sonet o wyblakłym tonie. Rymy częstochowskie. Groteska samej formy, całej sytuacji. Poeta jest groteskowy w stosunku do samego siebie, jest słabym poetą.
Lipiec
Wiersz o skocznej formie. To, co opisuje to coś frywolnego. Pomdiot liryczny jest szczęśliwy, dominuje euforia, zabawa, witalizm - cieszenie się życiem.
-
Jan Lechoń “Proust”
Wiersz pochodzi z tomu “Srebrne i czarne” - charaketryzującego się neoklasycystyzmem w warstwie ideologicznej (kreacja jako życie, wiara w ludzką twórczość). wiersz stroficzny, 4-wersowy, klasyczny, rymy naprzemienne. Podmiot liryczny 3-osobowy, obserwator. Opisuje śmierć Prousta, któr do ostatniej chwili tworzy, opisuje śmierć w odosobnieniu. Wiersz składa się z trzech części: opis postaci, komentarz, refleksja. Wyczuwa się atmosferę śmieci poprzez nagromadzenie wyrazów opisujących śmierć. Proust pisze autobiograficznie, życiopisanie- ze swojego życia stworzył literaturę. Życie kończy się śmiercią, pisanie korektą. Później są narodziny poprzez lekturę. Pisarz sam reżyseruje śmierć, jest dziełem skończonym. Dopóki poprawia (korekta) dotąd żyje - dużo razy doświadczył śmierci i ją zna. Pisanie to dla niego życie, wie jak śmierć wygląda, ale wie, że nie umrze (wieczne trwanie). Morał: albo wierzy się w sztukę albo w śmierć. Zycie w wierszu jako sztuka, która w ostateczności ocala.
-
Jan Lechoń “Jacek Malczewski”
Wiersz 13-zgłoskowy, podzielony jakby na dwie części: część opisowa oraz część dramatycznej sceny. W części opisowej zawarty jest opis ekfrastyczny (ekfraza - opis dzieła sztuki w poezji), dotyka rzeczywistości neoromantycznej. Treści kradną serca wszystkich, narrator podkreśla, że jest niegośinny w stosunku do tego, co opisywał wcześniej. W opisie dramatycznym pojawiają się chaty bdurne, podłe, smutne. Narrator nie zachwyca się, patrzy obiektywnie na rzeczywistość. Podmiot jest ironicznie nastawiony do Derwida - który jest pielgrzymem, męczennikiem, figurą przychodzacego Mesjasza narodowego. Ma przynieść nadzieję. Mimo tego podmiot liryczny nie jest do końca ironistą. Cierpi, gdyż miał ten sam los. Pomimo, że jego dom jest niegościnny to gdzieś w środku jest nadzieja. W zakończeniu widać o wiele większy pesymizm poety niż w “Herostratesie”.
-
Stanisław Młodożeniec “XX wiek”
XX WIEK
wiersz pochodzi z tomiku wierszy z 1921 r. Opisuje cechy współczesności dwudziestego wieku. Narracja personalna, podmiotem mówiącym jest poeta, mówi w 1 osobie liczby pojedynczej. Nie stosuje się on do reguł stylistycznych, znaczeniowych. Wiersz przypomina paplaninę. Uświadamia nam rozwój cywilizacji. Poeta przedstawia postawę buntu wobec tradycyjnych reguł. Pojawiają się refreny: odwołuje się do kina, muzyki, radia, rozwoju języka. Głównym zabiegiem stylistycznym dominującym w wierszu jest neologizm. Podkreśla charakter refrenu, w jednym wersie pojawia się cały rok, tak jak w filmie wiele lat. Poeta opowiada się za wspólnym językiem, bez języków narodowych, krytykuje ortografię. Bawi się słowem, szokuje, ma ważną wymowę ideową: charakterystykę XX wieku. Neologizmy: zawiośniało, przez jesienność, białośnieży.
-
Bruno Jasieński “Przejechali”
Przejechali
Wiersz pochodzi z debiutanckiego tomiku “But w butonierce”. Można wyróżnić w nim dwie płaszczyzny: dźwiękową oraz opowiedzianą historię. Warstwa dźwiękowa, fonetyczna, zbudowana poprzez nagromadzenie wyrazów naśladujących dźwięki i rzeczy np. dorożka, droga. Występują wyrazy dźwiękonaśladowcze: dzyn dzyn, aaa, stop, trach. Mamy do czynienia również ze stylizacją dźwiękonaśladowczą: szeleszcząca, wyschły asfalt. Historia to natomiast zbiór sugerowanych scen, bez logicznej ciągłości. Wiersz oparty na luźnych scenkach z filmu - nowoczesna wyobraźnia, asocjacyjna i eliptyczna. Ciągłość między scenkami buduje widz. Sceny zbudowane z drobnych urywków. Miasto jest jak “kinematograf szprych” - wskazuje to na dynamikę i ruch, ujęcia jak klatki z filmu. Występują liczne środki stylistyczne: metafory i neologizmy np. “kół łomot”.
-
J. Lechoń “Herostrates”
Wiersz pochodzi z tomiku “Karmazynowy Poemat”. na początku warto wyjasnić kim był Herostrates. Był szewcem z Efezu, który pragnął zdobyć nieśmiertelną sławę i w tym celu podpalił światynię Artemidy. Za swój czyn został skazany na śmierć. W wierszu poeta też targa się na świętość jak Herostrates, gdyż chce zerwać z przeszłością - tradycją romantyczną.Wiersz ma charakter ironiczny. Polska wydaje się kościotrupem, nie posiada ciała, treści znaczącej. O zwalcież mi Łazienki - niczym Herostrates, są one filarem Romantyzmu. Poeta odrzuca Romantyzm, ale nie chce być samodzielny, lecz działać z narodem. Trupem jest Polska zbudowana z paradygmatów romantycznych. Poeta chce poezji dającej wszystkiemy równouprawnienie, cielesność. Poezja nie może mieć misji. A wiosną niechaj wiosnę, nie Polskę, zobaczę. Troska o Polskę nadal trwa - zakończenie, czy istnieje coś poza Polską.
