Charakerystyka jako forma wypowiedzi pisemnej

Charakterystyka

opis bądź przedstawienie postaci literackiej występującej w dziele literackim mające na celu prezentację tej osoby i analizę jej postępowania. Jak sama nazwa wskazuje opisujemy również charakter postaci oraz to, co lubi i czego nie lubi robić a także jej nawyki, przyzwyczajenia. (www.wikipedia.pl)

Charakterystyka to bardzo często spotykana forma wypowiedzi pisemnej, zwłaszcza w szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Napisanie dobrej charakterystyki zależy od tego, czy będzie ona zawierać najważniejsze punkty, wysoko oceniane przez nauczycieli i egzaminatorów.

Oto podstawowe zasady budowy charakterystyki:

1. Przedstawienie postaci: imię, nazwisko, wiek, czym się zajmuje i gdzie mieszka, skąd znamy postać, można zawrzeć parę słów na temat jej  sytuacji rodzinnej.
2. Wygląd zewnętrzny i inne cechy fizyczne:  wygląd, budowa ciała, sylwetka itp.
3. Umięjętności i upodobania:  zdolności, umiejętności i zainteresowania postaci.
4. Umysłowość- intelekt: np. mądry, zdolny, geniusz itp.
5. Charakter, usposobienie: opis zachowania postaci względem innych ludzi, cechy charakteru.
6. Postawa moralna bohatera, cechy odróżnijące go od innych postaci, motywy jego postępowania, zachowanie w sytuacjach krańcowych.
7. Sądy innych osób, bohaterów literackich o postaci.
8. Ocena ogólna, nasz stosunek do prezentowanej postaci.

Pisząc charakterystykę należy uważać, by nie nadużywać imienia postaci, nie powtarzać często czasowników takich jak “być” czy “mieć”.

Jak zredagować streszczenie?

Streszczenie

to zwięzłe, rzeczowe przedstawienie przebiegu zdarzeń lub treści jakiegoś tekstu.

By napisać dobre streszczenie trzeba pamiętać o pewnych zasadach:

1. Należy pisać obiektywnie.
2. W streszczeniu tekstu publicystycznego lub naukowego krótko i konkretnie zarysuj problematykę, poinformuj o najważniejszych tezach stawianych przez autora.
3. Streszczając utwór literacki zrelacjonuj w porządku chronologicznym przebieg akcji. Przedstaw tylko najważniejsze wydarzenia, rezygnując z opisów, rozbudowanej charakterystyki, komentarzy narratora, przytaczania dialogów.
4. Stosuj mowę zależną.
5. Zamiast używać kilku wyrazów o wąskim zakresie  znaczeniowym, zastąp je wtrazami o znaczeniu ogólnym.
6. Pisz językiem prostym i jasnym, nie obowiązuje trójdzielna kompozycja.

Jak przemawiać? Plan przemówienia

Plan kompozycyjny przemówienia:

1. WSTĘP (pozyskanie przychylności słuchaczy, zainteresowanie ich i poinformowanie o temacie wystąpienia); sformułowanie naczelnego problemu; ewentualnie wyszczególnienie kolejnych zagadnień, które w toku przemówienia mówca zamierza rozpatrzyć.

2. Prezentacja związanych ze sprawą faktów.

3. Przedstawienie zgromadzonych dowodów, przytoczenie argumentów oraz udowodnienie słuszności stanowiska mówcy.

4. Odparcie przewidywalnych lub znanych kontrargumentów i zarzutów przeciwnika (ten punkt nie jest konieczny).

5. Zakończenie zawierające zazwyczaj podsumowanie wywodów i apelujące przede wszystkim do emocji słuchaczy, aby nakłonić ich do przyjęcia określonej oceny i postawy wobec sprawy.

Cechy dobrego przemówienia

• jasność przesłania
• zwięzłość
• przejrzystość
• wiarygodność

Przemawiając należy:
- szanować czas słuchaczy
- brać odpowiedzialność za słowa
- unikać frazesów (piękne słowa bez pokrycia)

“Czy warto mieć przyjaciela?” rozprawka

“Czy warto mieć przyjaciela?”. To pytanie jest stawiane często przez każdego, bez względu na wiek. Przyjaciela szukają zarówno dzieci, młodzież jak i dorośli.
Przede wszystkim nikt nie chce być samotny, istnieje potrzeba przyjaźni i posiadania przyjaciela. Ja mam prawdziwą przyjaciółkę od 9 lat. Jest ona dla mnie powiernikiem tajemnic, pocieszycielem, oparciem w trudnych chwilach. Ufam jej, jest mi bliska, życzliwa, serdeczna. Jesteśmy do siebie przywiązane i wydaje mi się, że to prawdziwa przyjaźń.
Poza tym przyjaciel daje nam poczucie bezpieczeństwa, jest lekarstwem na samotność. Zazwyczaj każdy z nas ma przyjaciela, ale są tacy, którzy szukają go przez całe swoje życie albo rezygnują zbyt wcześnie. W dzisiejszych czasach bardzo trudno znaleźć bratnią duszę, kogoś kto z nami będzie na dobre i na złe, bez względu na majątek, powodzenie czy urodę. Exupery w książce pt. “Mały książę” opisał trud poszukiwania prawdziwego przyjaciela. Przyjaźń i przyjaciele są darem nieba, nie można ich kupić. Niemcewicz ma słuszność mówiąc: “Gdy stracisz co ci fortuna udzieli, dopiero poznasz czy masz przyjacieli”. Prawdziwy kompan jest z nami pomimo kłopotów, braku pieniędzy, choroby itp. W braterstwie nie liczą się puste słowa, lecz czyny. Nie jest naszym przyjacielem człowiek, który przechwala się swoją sympatią do nas, lecz ten, który nas pociesza, pomaga kiedy nie dajemy sobie rady, jest z nami w najcięższych chwilach naszego życia.
Warto mieć przyjaciela, bo bez przyjaźni trudno żyć. Samotna osoba nie zna tej radości, którą mają przyjaciele widzący się po dłuższej rozłące. Przyjaciele to poczucie bezpieczeństwa i świadomość, że nie jesteśmy sami na tym świecie, że są osoby, dla których warto żyć.

Czy warto mieć przyjaciela? Plan rozprawki

Plan rozprawki (przykładowy)

I. HIPOTEZA:
Wydaje mi się, że warto mieć przyjaciela.
II. ARGUMENTY:
1. Przyjaciel jest (może być) powiernikiem tajemnic, pocieszycielem, wzorem, oparciem w trudnych chwilach.
2. Istnieje potrzeba przyjaźni i posiadania przyjaciela.
3. Przyjaciel daje nam poczucie bezpieczeństwa.
4. Przyjaźń i przyjaciele są darem nieba, nie można ich kupić.
5. Przyjaciel lekarstwem na samotność.
6. W braterstwie nie liczą się puste słowa lecz czyny.
III. TEZA:
Warto mieć przyjaciela. Bez przyjaźni trudno żyć.

Warto przed napisaniem rozprawki zgromadzić słownictwo (synonimy, wyrazy pokrewne, różne określenia, związki wyrazowe), a także cytaty, przysłowia i aforyzmy. Przykładowo:
aforyzmy: “Związki przyjaźni powinny być nieśmiertelne, nieprzyjaźni śmiertelne”, “Przyjaciel- ktoś, przed kim można głośno myśleć”
cytaty: “Gdy stracisz co ci fortuna udzieli, dopiero poznasz, czy masz przyjacieli” Niemcewicz.
“Przyjaciele są jak kwiaty, które kochaj, lecz nie zrywaj” Bartels.

Jak napisać rozprawkę?

Rozprawka - pisemny wynik rozważań nad określonym zagadnieniem. W rozprawce staramy się najczęściej coś udowodnić, odpowiedzieć na postawione pytanie, rozwiać jakąś wątpliwość stosując silne argumenty, które przekonają czytelnika.
Każdy uczeń wie, jak trudno napisać rozprawkę. Dlatego pomocne mogą być wskazówki tutaj zawarte, pozwolą one na uporządkowanie argumentów, wybranie odpowiedniego schematu, doboru słów.

Schematy rozprawki

A.
1. HIPOTEZA (wątpliwość, pytanie)
2. ARGUMENTY (wyjaśnienia, uzasadnienia)
3. TEZA (uogólnienie, twierdzenie)

B.
1. TEZA (zdanie, twierdzenie, opinia, którą ma się dowieść)
2. ARGUMENTY (uzasadnienie)
3. PODSUMOWANIE (potwierdzenie tezy, zakończenie)

Wskazówki dla piszących rozprawkę

- należy dokładnie ustalić problem w temacie
- trzeba zebrać materiał rzeczowy, uzasadnić rację, wyciągnąć wnioski, sformułować tezy
- przemyśleć całość problemu, ustalić kolejność argumentów
- napisać plan rozprawki pamiętając o trójdzielnej kompozycji:
a)  wstęp (wprowadzenie, uogólnienie)
b) rozwinięcie (obrona tezy własnymi argumentami, wyciąganie wniosków)
c) podsumowanie (uogólnienie, potwierdzenie rozważań)
- według planu rozwinąć wszystkie jego punkty

Typowe słownictwo dla rozprawki

- ARGUMENTACJA: po pierwsze, jednakże, tymczasem, natomiast, przeciwnie, poza tym, przede wszystkim, zatem, z drugiej strony
- TEZA: zacznę od…, z kolei, przejdę do…, ostatnia sprawa, następne zagadnienie to…, zakończę…
- PODSUMOWANIE: słusznie, niewątpliwie, z całą pewnością, rzekomo, być może

Sposoby wprowadzania cytatów

powołam się na słowa X
X ma słuszność, mówiąc…
słowa X są dowodem
przekonującym argumentem są słowa X
odwołam się do słów X

W jaki sposób interpretować prozę? Wskazówki

Proza to przeciwieństwo wiersza, to mowa niewierszowana, niewiązana, traktowana często jako mowa naturalna, bezpośrednia. Nie spodziewamy się w niej bogactwa środków stylistycznych, lecz konkretów. Proza często pojawia się w tematach maturalnych, w typowych wypracowaniach szkolnych. Oto 10 wskazówek, które pomogą w lepszym interpetowaniu i analizowaniu epiki.

1. Pamiętaj, by zawsze zaczynać od dokładnego przeanalizowania polecenia.
Jeżeli analizujesz fragment utworu, koniecznie odnoś się również do pozostałej części dzieła. Jeżeli masz porównać dwa fragmenty odpowiedz na pytanie: co je łączy, a co dzieli?

2. Staraj się unikać streszczania, przepisywania zbyt długich fragmentów tekstu.

3. Zwracaj uwagę na narrację.
Osoba mówiąca to zarysowana postać, czy tylko głos mówiący? Wypowiada się w pierwszej czy w trzeciej osobie? Czy jest obiektywny, czy subiektywny? Wszechwiedzący, usutuowany wewnątrz świata przedstawionego, czy może poza nim? Jaki jest jego punkt widzenia, wiedza? Jaki ma stosunek do przedstawianej rzeczywistości? Wystarczy odpowiedzieć na te pytania, a już duża część pracy za nami.

4. Ważne jest określenie czasu i miejsca akcji.

5. Nie zapominaj o fabule.
Czy wydarzenia ułożone są chronologicznie, a może są samodzielnymi epizodami? Jaki jest układ zdarzeń, kompozycja? Znajdź zawiązanie akcji, punkt kulminacyjny, puentę. Jeśli tekst nie jest fabularny, to określ czy jest np. eseistyczny.

6. Przedstawienie, charakterystyka bohatera/bohaterów.
Większość tematów dotyczy właśnie postaw bohaterów, sposobu kreowania postaci. Czy bohater jest pasywny, czy aktywny; główny czy poboczny, jakie ma cechy, motywację działania itp.?

7. Warto wypowiedzieć się na temat roli tytułu.

8. Określ język i styl.
Odpowiedz, czy tekst jest suchą relacją, czy może ma charakter emocjonalny (np. w pamiętnikach)? Przyjrzyj się środkom stylistycznym, czy występują w tekście? Jaka jest ich rola? Znajdź słowa klucze, odczytaj ich sens. Zwracaj uwagę na styl: może jest podniosły, może ironiczny? Czy występuje stylizacja językowa?

9. Odnajdź nawiązania do innych dzieł.
Zauważasz jakieś nawiązania? Czy są to nawiązania jawne czy ukryte? Czy są nawiązania do biografii autora? Do wydarzeń historycznych? Jaka jest konwencja literacka: realistyczna, groteskowa, a może symboliczna? Jeżeli w tekście pojawiają się charakterystyczne cechy gatunkowe, należy o nich wspomnieć.

10. W zakończeniu warto zawrzeć uogólniającą tezę. Wyciągaj wnioski, oceniaj, wyraź swoje zdanie- to zawsze jest cenniejsze niż powtarzanie informacji za analizowanym tekstem.

Jak napisać analizę porównawczą ? Wskazówki

Matura pisemna z języka polskiego może zawierać przeróżne tematy- począwszy od łatwych, a skończywszy na skomplikowanych.  Często spotykamy tematy, w których pojawia się polecenie “porównaj”. Można porównywać różne aspekty: wizje, obrazy, toposy zawarte w wierszu czy prozie. Nasuwa się pytanie: Jak postępować w przypadku takiego tematu? Oto kilka wskazówek:
1. Analiza porównawcza musi być przeprowadzana równolegle
Co to oznacza w praktyce? To znaczy, że nie można opisywać najpierw jednego tekstu, później drugiego,a na końcu podsumować, porównać własne obserwacje. Taki sposób porównywania nie jest zbyt dobry. Lepiej równolegle opracowywać, obserwować kolejne elementy w obydwu tekstach. Jeżeli są one poetyckie, warto zwrócić uwagę na tytuły, kolejne strofy, ustyowanie podmiotu lirycznego, długość wierszy. Jeżeli teksty są różnorodne (wiersz i proza) porównujemy ze sobą cząstki składowe strofa- akapit.
2.  Trzeba zebrać podstawowe informacje
Jak je ustalić? Musimy wiedzieć czego szukamy. O tym informuje nas temat maturalny: wizje śmierci, poglądy autorów na jakąś kwestię, poetycki obrazy miłości, czy definicje piękna. Teraz pytanie gdzie tego szukamy? Zazwyczaj sa dwa teksty, więc trzeba je nazwać: czy to proza czy wiersz. Jeżeli znamy gatunki to je nazywamy. Wiadomo, że jeśli teksty są różnymi gatunkami, to z tego mogą wynikać dalsze znaczenia: w prozie autor swoją wizję może przedstawiać realistycznie, a w poezji za pomocą chwytów poetyckich itd. Następnie piszemy to co wiemy od razu. Możemy wspomnieć na temat epoki, nurtu, poety. Są to informacje powszechnie znane, choć czasem nie wynikają z utworu.
3.  Trzeba znaleźć odpowiedzi na kilka istotnych pytań
- tytuły: odnieś je w kontekście do tematu, o czym świadczy ich porównanie?
- podpisy, dedykacje- co mają wspólnego z tematem?
- czy teksty prowadzą dialog? Czy mamy do czynienia z aluzją literacką, polemiką, nawiązaniem, czy są zestawione tylko ze względu na podobieństwo tematu?
- kto mówi w utworach? Jedna osoba czy więcej?
- do kogo mówi? Jacy są adresaci wypowiedzi?
- co mówią? Jakie interesujące kwestie poruszają osoby mówiące w kontekście do tematu pracy?
- sformułuj te kwestie- jakie są podobieństwa i różnice w sposobie ich ujęcia?

4. Podsumowanie.
W końcowej części pracy zawieramy krótką syntezę, podobieństw i różnic podanych tekstów. Można wprowadzić własną opinię na wiodący temat. Jeżeli w trakcie porównywania skojarzą się nam jakieś typowe terminy czy cechy dla epoki, wskażmy je w tekście, udowodnijmy cytatem, opiszmy ich funkcję. Tego typu zabiegi na pewno wpłyną na jakość wypracowania, a tym samym na większa ilość punktów.

Jeśli chcesz świetnie opanować technikę pisania dobrych wypracowań, to pomoże ci w tym ksiązka “Dobre wypracowania” serdecznie polecam!