Wieczne ciemności

wiersz z cyklu “Nad głębiami”, jest to cykl niechronologiczny, nieścisły, zbudowany z luźnych sonetów, które autor połączył w latach 1883-1894. Jest to późny etap twórczości Asnyka, liryka filozoficzna z elementami historiozofii, antropocentryczne widzenie problematyki filozoficznej, rozpatrywanie relacji jednostka a świat, życie.
W wierszu występuje liryka filozoficzna, problem epistemologiczny. Zawarta jest tu koncepcja świata: świat tajemniczy, w którym człowiek jest zagubiony. Postawa agnostyczna, sceptycyzm, niemożliwość poznania (nie pisze tu Asnyk jak pozytywista). Twierdzi, że rozum zawodzi, jest mowa o tajemnicy bytu, otchłani, ciemności. Romantyk (mistycyzm) czuł sie dobrze w bytach niesprawdzalnych. Comte- to, co irracjonalne mnie nie interesuje, istotny jest materializm. Asnyk wchodzi w etap modernistyczny, widać sceptycyzm myśli agnostycznej, od dekadentyzmu Asnyk dystansuje się poszukiwaniem sensu życia, ale nie prowadzi to do krańcowego załamania, ale tylko do stwierdzenia (stoicyzm). Mądra rezygnacja- nie jest to skrajny pesymizm. Człowiek na próżno próbuje odkryć świat, niepokój z niemożliwości poznania. Słowa klucze w wierszu: wieczne ciemności, bezdenne otchłanie, tajemnice życia, pytamy: milczycie, głuche wołanie, głębia. Słowa te to sygnały niepoznawalności świata.