-
Futuryzm, Dadaizm, Nadrealizm, Formizm
Futuryzm
jako koncpecja ściśle literacka, która nakazuje całkowite odcięcie się od przeszłości, a nastawienie się na przyszłość. Obok Włoch (Marinetti) drugim centrum futuryzmu była Rosja (Majakowski). Tematem jest przyszłość, miasto, cywilizacja, technika. Przedstawiciele polscy: T. Czyżewski, B. Jasieński, W. Młodożeniec, A. Stern, A. Wat. Założeniem była negacja przeszłości, tradycji i kultury, pochwała dynamizmu, witalności, zafascynowanie techniką, nowoczesnością, pochwała wojny i agresji.
Dadaizm
awangardowy ruch artystyczny we Francji, Niemczech, USA, Szwajcarii. Koncpecja poetycka, która odrywa się od sensu klasycznej poezji, nie traktuje dzieła tylko jako dzielo autonomiczne, dzieło może odzwierciedlać rzeczywistość, ale jest ona przypadkowa.Założenia: odrzucenie wszelkich wartości, norm, tradycji, idea absolutnej wolności, zrównanie wszystkich, fascynacja prymitywizmem, witalnością. Przedstawiciele: T. Tzar, A. Breton, L. Aragon.
Nadrealizm
koncpecja zakładająca, że realizm jest niemożliwy, nie możemy pokazać pełnej wizji świata. Pragnienie dotarcia do rzeczywistości nadrealnej, wyrażanej w snach przez podświadomość. Odrzucenie realizmu i racjonalizmu, pochwała wolności, zwrócenie uwagi na wyobraźnię uwolnioną od zasad logiki. Przedstawiciele: A. Breton, L. Aragon, A. Artaud. W Polsce: A. Ważyk, A. Wat, J. Brzękowski.
Formizm
Kierunek ściśle związany ze sztuką polską, między 1917-1920. Stworzony przez Leona Chwistka. Założenia: istnieją różne odmiany rzeczywistości, każdej odpowiada inny typ malarstwa. Odrzucenie konwencji realizmu, naturalizmu- najważniejsza wartość dzieła to forma. Przedstawiciele: Chwistek, T. Czyżewski, Witkacy (Czysta Forma).
-
J. Lechoń “Herostrates”
Wiersz pochodzi z tomiku “Karmazynowy Poemat”. na początku warto wyjasnić kim był Herostrates. Był szewcem z Efezu, który pragnął zdobyć nieśmiertelną sławę i w tym celu podpalił światynię Artemidy. Za swój czyn został skazany na śmierć. W wierszu poeta też targa się na świętość jak Herostrates, gdyż chce zerwać z przeszłością - tradycją romantyczną.Wiersz ma charakter ironiczny. Polska wydaje się kościotrupem, nie posiada ciała, treści znaczącej. O zwalcież mi Łazienki - niczym Herostrates, są one filarem Romantyzmu. Poeta odrzuca Romantyzm, ale nie chce być samodzielny, lecz działać z narodem. Trupem jest Polska zbudowana z paradygmatów romantycznych. Poeta chce poezji dającej wszystkiemy równouprawnienie, cielesność. Poezja nie może mieć misji. A wiosną niechaj wiosnę, nie Polskę, zobaczę. Troska o Polskę nadal trwa - zakończenie, czy istnieje coś poza Polską.
-
A. Słonimski “Czarna Wiosna”
Wiersz zaliczany do poezji wyznania, personalnej. autotematyczność wiersza wkracza nawet w konstrukcję formalną utworu. Poeta zrzuca płaszcz Konrada- jest to nawiązanie do III części Dziadów. Wieszcz Słonimski zmienia koncepcję poezji, pojawia się egalitaryzm. Poeta ma poczucie współuczestnictwa. Chce pisać w każdym języku, na każdy temat, chce trafić do każdego. Mówi o czarnych, o ludożercach- są to elementy humanizmu, pacyfizmu, kosmpolityzmu. Chce odciąć się od Romantyzmu, nie jest mu wesoło- wiersz ma charakter pesymistyczny. Wiosna to wizja katastrofy, nie ma światła, witalizmu. Widać zgodę na wiosnę, ale nie radosną, lecz czarną. Świat jawi się tu pesymistycznie, jest pełen nieszczęść.
-
J. Tuwim “Poezja”
Podmiot liryczny to poeta, mówi o poezji, zwraca sie do Czytelnika profesjonalnego i amatora. Niech słucha mędrzec - niech słucha ten, kto jest racjonalistą, kto jest krytyczny. Niech słucha cham - ten, kto jest ponad racjonalizmem, kto wierzy i idzie za głosem serca. Poezja jest różnorodna. Jest jak taniec lub skok (różnorodność nastroju i formy). Zwraca uwagę na witalizm i cielesność. Tematyką jej ma być rozwój techniczny. Poezja to skok, krzyk, ryk. Poezja nie odnosi się do niczego innego, tylko do siebie samej. Poeta mówi, że chce być pierwszym futurystą, ale nie tradycyjnym prowokatorem, gdyż to dla niego głupota. Poezja ma być absolutnie o wszystkim. Nowa Poezja ma charakter apokaliptyczny, taka jest ranga zmiany poezji. Stary świat ma zginąć, Nowa Poezja ma być zbawienna. Określa kim jest dla poety człowiek, społeczeństwa. Poezja nie naucza społeczeństwa, ale jest o społeczeństwie. Każdy z nas może stać się wybrańcem. Poeta wie więcej, ma świadomość swej wiedzy, ale nie chce być przodownikiem. Chce być z tłumu. Jest absolutnie samoświadomy, nie chce być wieszczem.
