Leopold Staff “Życie bez zdarzeń”

Życie bez zdarzeń

Wiersz pochodzi z tomu “Dzień duszy” (1903r.). Poeta zawarł w nim swój światopogląd zbudowany na filozofii stoickiej i franciszkaniźmie. Popiera stanowisko zachowania dystansu, pogodzenia się z rzeczywistościa i przyjęcia jej. Wiersz jest zapowiedzią przemiany (przełom filozofii życiowej Staffa). Staff-humanista patrzy na życie jak człowiek. Jest to tekst programowy, liryka filozoficzno-refleksyjna. Autor życie bez zdarzeń wartościuje dodatnio, odwraca się od nietzscheańskiej koncepcji, odrzuca indywidualizm. Trzeba przyjmować życie z wszelkimi dobrodziejstwami i ponurymi chwilami, by w pełni je odczuć i zasmakować jego treści. Pojawia się koncepcja człowieka w rytmie dnia codziennego. Apoteoza harmonii i ładu, pochwała zwyczajnego życia, szacunek dla ludzi prostych. Autor przypomina, że żyjąc nie spostrzegamy tego, co najlepsze, najważniejsze. Istotne jest pogodzenie się z naturalną koleją rzeczy, pogodzenie się z naturalnym porządkiem świata.

Leopold Staff “Bogowie zmarli”, “Ja wyśniony”, “Studnia”

Leopold Staff  to poeta kilku epok literackich, urodził się w 1878 we Lwowie, zmarł w 1957 r. Jego debiut książkowy to tomik “Sny o potędze” z 1901r. Jego pierwszy tom wierszy ma charakter antydekadencki. Zaznaczył się w nim indywidualny sposób  widzenia świata i niezależność poglądów Staffa. Z tego tomu pochodzą właśnie niżej omawiane wiersze.

Bogowie zmarli

Wiersz programowy, nawiązuje do filozofii Nietzschego i jego koncpecji nadczłowieka. Tytuł wiersza odwołuje się do dzieła Nietzschego “Zmierzch Bożyszcz”. Bunt okazuje się jałowy, daremny. Boga nie można zniszczyć duchowo, przez zniszczenie krzyża można tylko obrazić ludzi wierzących. Wizerunek materialny nie niszczy metafizycznego wizerunku Boga. Pojawia się dyskusyjna problematyka, czy można odrzucić moralność, kategorie chrześcijańskie jak miłosierdzie, litość. Staff polemizuje z filozofią Nietzschego, nie zgadza się z jego postawą, gdyż jest chrześcijaninem. Bóg to sfera myśli, więc nie można go zniszczyć.

Ja wyśniony

Sonet, w którym pojawia się widzenie jednostki na sposób widzenia Nietzschego. Widoczna jest radość życia, nawiązuje do Dionizosa (kwintensencja życia, witalność), emanuje poczucie siły, idnywidualizm. Autor daje pojęcie nadczłowieka dionizyjskiego, który jest aktywny i działający. Pierwsza i druga zwrotka to opis, trzecia i czwarta to refleksja-wskazuje to na sonet. W wierszu jest połączenie marzycielstwa z pojęciem potęgi mocy. Nadczłowiek to idealny pan i władca, który może zrobić wszystko. Autodeifikacja- uwznioślenie samego siebie.

Studnia

Ukazuje autor dwa światy: realny i fantastyczny. Wiersz o problematyce filozoficznej, epistemologia- poznanie świata. W porównaniu do wierszy “W Weronie” Norwida i “Romantyczność” Mickiewicza zauważamy, że wszyscy (razem ze Staffem) wprowadzają konfrontację między tym, co jest realne, a co duchowe. Pojawia się pytanie: jakimi instrumentami poznajemy rzeczywistość? U Mickiewicza najważniejsza jest prawda mierzona sercem i czuciem. Norwid ostatecznie nie rozstrzyga. U Staffa ludzie, realiści korzystają ze studni i nic w odbiciu wody nie widzą. Dziewczyna patrzy oczami duszy. Jej wrażliwość pozwala widzieć to, czego nie widzą inni.

Jan Kasprowicz “Mój Świat”

Mój świat

Tom nosi tytuł “Mój świat. Pieśni na gęśliczkach i malowanki na szkle”. Ostatni etap tworczości Kasprowicza związany jest z kulturą ludową, obserwacją życia górali. Cykl ten uznawany jest za testament poety, oczekiwanie na śmierć.

Modlitwa wędrownego grajka

wiersz ma charakter programowy. Grajek to Kasprowicz, poeta jest najpierw człowiekiem. Punktem wyjścia jest format ludzki, oparty na etyźmie. Granie (poezja) określone jest słowem rzępolenie. To nie jest wysoka twórczość, taka poezja na fundamencie etycznym jest na fundamencie prawdy i wrażliwości. Jest naturalna, spontaniczna, z potrzeby serca. Poezja to coś, co jest potrzebne. Wciąż grywać mi chce się- granie dla własnej potrzeby, obniżenie roli poety.

Matka

W utworze widać więź intertekstualną między trenami Kochanowskiego. U Kochanowskiego matka przychodzi i pociesza poetę (konsolacja), przychodzi z Orszulką szczęśliwą, pokazuje czego uniknęła dziewczynka, gdyby żyła. Teraz jest jej lepiej. U Kasprowicza matka przychodzi, by utwierdzić poetę w życie pozagrobowe. Rozmawia z poetą (rozmowa żywych z umarłymi- Dziady cz. IV, tam obrzęd, tu sytuacja naturalna). Cierpienie jest nieodłącznym elementem życia, jest dowodem człowieczeństwa. Matka przychodzi powiedzieć, że tęskni za ziemią. Dobrze jest jej w niebie, ale tęskni za pracą, ziemią.

Wożą gnój

W wierszu opisani są chłopi podczas pracy. Kasprowicz przeciwstawia się tendencjom urbanistycznym (kult masy, maszyny, futuryzm). Problematyka: praca jako wartość, wartości rodzinne.

Pieśń dziadowska o świętym Łazarzu

Utwór ma charakter testamentowy. Człowiek jest Łazarzem, który chce być pysznym, ale w istocie jest nędzarzem. Pokora jest bliska Kasprowiczowi, ze względu na franciszkanizm.

Jan Kasprowicz “Księga ubogich”

Księga ubogich

Zbiór liryków wydany w formie książkowej w 1916 r. Po odrzuceniu buntu nadeszło w liryce Kasprowicza pojednanie z Bogiem, powrót do religii chrześcijańskiej. W lirykach z tego cyklu widać pokorę, harmonię, zaufanie do Boga i przyjęcie wszystkiego, zarówno radości, jak i cierpienia. Poeta zauważa wielkość Boga w naturze, spójności świata, docenia życie ludzi prostych. Poeta pokazując zwyczajne życie stosuje wiersz toniczny. Widać spokój, wyciszenie, prostotę. “Księga ubogich” jest pogłębionym wyrazem franciszkanizmu.

Przestałem się wadzić z Bogiem

Programowy tekst, bunt wywodził się z serca, poeta kierował się emocjami, sprzeciwiał się złu. Młodzi ludzie się buntują, są poddawani impulsom, serce steruje sumieniem. Teraz Kasprowicz jest dojrzałym człowiekiem, z perspektywy czasu ocenia młodość, i swój bluźnierczy bunt przeciwko Bogu. Zakończenie: pojednanie z Bogiem, podkreśla, że walkę ze złem będzie dalej prowadził, ale nie z Bogiem, gdyż nie On jest źródłem zła. Będzie walczył ze złem jako uczciwy człowiek, tak nakazuje mu sumienie. Utwór jest rozliczeniem poety z własną przeszłością.

Tą samą chodzę drogą

Topos wędrówki, życie jako wędrówka. Nawiązanie do poronińskich ścieżek (Kasprowicz mieszkał w Poroninie na Harendzie). Nadbudował na tym metaforyczne ujęcie- wędrowanie przez życie. Mówi o stabilnym światopoglądzie, filozfia franciszkańska, skromność.

Jan Kasprowicz “Hymny”

Hymny

Po etapie symbolizmu w poezji Kasprowicza pojawia się ekspresjonizm, pozwalający na idnywidualną interpretację rzeczywistości. Przejawia się on w hymnach, gdzie poeta bluźnierczo buntuje się przeciwko Bogu, broni słabą istotę ludzką niezdolną do walki ze złem. Utwory te można podzielić na dwie grupy. Cykl ”Ginącemu światu” charakteryzuje się buntem, bluźnierstwem, a drugi cykl “Salve regina” powoli odwołuje początkowe stanowisko. Widać zmianę hierarchii wartości u Kasprowicza.

Dies Irae

Jest to hymn katastroficzny, skrajnie bluźnierczy, tytuł oznacza “Dzień gniewu”. Pojawia się motyw ukrzyżowania, głowa otoczona cierniową koroną, cierpienie dla zbawienia. Katastroficzne ujęcie końca świata, Sąd Ostateczny powienien wyglądać tak, że dobrzy będą nagrodzeni, źli potępieni. U Kasprowicza jest to dzień zagłady wszystkich, nawet zmarłych, zło triumfuje, Sąd Ostateczny nie daje nadzieji, ofiara Chrystusa jest daremna, ofiara krzyża nieskuteczna. Drugi motyw to motyw Adama, który bierze na siebie brzemię grzechu, by odkupić swoje oraz inne winy ludzkie. Jednak jest to Syzyfowy wysiłek, ta ofiara nic nie daje. Pojawia się Ewa jako matka ziemi, pramatka grzechu, jest ona źródłem grzechu. Hymn ma wymowę pesymistyczną, świat bez nadzieji. Grzech, zło są dziełem Boga, On jest winny pojawienia się zła na świecie przez to, że karze grzechem pierworodnym nowonarodzonego człowieka. Człowiek niezasłużenie przez to cierpi. Pełen dynamizmu wizjonerski obraz Sądu Ostatecznego sprawia wrażenie chaotycznego, charakter hymnu dziala na wyobraźnię czytelnika.

Święty Boże…

Hymn nawiązuje do błagalnej pieśni kościelnej, suplikacji, prośby, błagania o zmiłowanie. Bóg nie reaguje na prośby, pada konetkst bluźnierczy. Programowo winny za grzech jest Bóg, grzech jest niezawiniony- Przez grzech twój ginę- modlitwa do szatana, bluźnierstwo, wina niezawiniona. Krańcowe załamanie objawia się modlitwą do szatana. Ekspresjonistyczne obrazy przerywane są zwrotami do Boga, który nie dostrzega ziemskiego padołu, nie interesuje się losem ludzi. Wymowa utworu jest pesymistyczna, głosi ona bowiem panowanie zła nad światem, obojętność Boga. Życie jest dążeniem ku mogile, ku śmierci. Na ziemi Boga nie ma, panuje Szatan, więc do niego podmiot liryczny śle swoje błagania. Świat jest światem bez nadziei. Wizja świata- żałobny korowód, w którym poeta uczestniczy-jest katastroficzna.

Moja pieśń wieczorna

W tym hymnie widać zmianę. Podobnie jak we wcześniejszych utworach jest tu katastroficzna wizja świata, ale zmienia się geneza grzechu. Za zło odpowiedzialny jest człowiek. Rachunek sumienia, spowiedź poety, przeprosiny za katalog ludzkich win, obciąża człowieka za najgorsze zło. Hymn ten rozpoczyna się od wyciszenia, jednak nie jest to całkowite wyciszenie. W utworze pokazane jest jak człowiek kumuluje w sobie zło, jak ulega szatanowi.

Salve Regina

Otwiera drugi cykl hymnów. Kasprowicz sięgnął do kultu Maryjnego, do katolicyzmu. Matka Boska jest Orędowniczką, wprowadza miłość do utworu. Maryja jest Odkupicielką grzechu, wnosi nadzieję, zmienia się perspektywa wizji świata, od katastrofizmu do nadzieji.

Hymn Świętego Franciszka

Widać przejście do franciszkanizmu. Święty Franciszek głosił radość życia, ubóstwo materialne, pochwałę Boga przy cieszeniu się pięknem świata, cierpienie i śmierć to konieczność, którą akceptuje. Harmonia jest trudna do osiągnięcia przez cierpienie. Jest składnik trudny, ale konieczny w życiu. W Hymnahc poeta wchodzi w etap ekspresjonzimu- odchodzi od realnej rzeczywistości, hiperbolizuje, deformuje. Tu w hymnie opis przyrody, wyciszenie- wyczerpanie buntem, elementy impresjonizmu. Hymn ten stanowi zamknięcie cyklu Hymnów.

Jan Kasprowicz “Krzak Dzikiej Róży w Ciemnych Smreczynach”

Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach

Pod tym tytułem znajdziemy cztery sonety, które są przykładem symbolizmu i impresjonizmu w liryce Kasprowicza. Cykl ten powstał w 1898 r., widać w nim odejście od tematyki społecznej, ale nadal Kasprowicz pozostaje poetą sumienia- etyzm, z punktu widzenia cierpienia, ale sytuowanego na wymiar metafizyczny. Pojawia się tu głębsze pytanie: Skąd się bierze zło? Na etapie symbolizmu pojawiają się teksty zapowiadające kulminację twórczości. Poszczególne wiersze składające się na ów cykl przedstawiają to samo miejsce w górach, gdzie cały czas obok siebie znajdują sie rosnąca, będąca w rozkwicie róża oraz zwalona przez burzę, próchniejąca limba. Kolejne sonety pozornie dotyczą tego samego obrazu, jednak za każdym razem obraz jest inaczej oświetlony, gdyż poeta obserwuje krajobraz w różnych porach dnia. Cykl ten należy do liryki tatrzańskiej, porusza istotne zagadnienia związane z egzystencją człowieka, życiem i śmiercią.

Jan Kasprowicz “Z chałupy”

Z chałupy

Cykl ten był debiutem i początkiem twórczości Jana Kasprowicza, powstał w 1888 r. Głównie dotyczył liryki społecznej, tematyki wiejskiej, trudnej doli chłopów. Ukazana jest nędza wsi, realia, codzienność. Przedstawił Kasprowicz w swych sonetach rzeczywistość w sposób bezpośredni, wręcz dosadny. Pokazał nędzę, brzydotę, cierpienie, głód, trud życia. Jeśli chodzi o tematykę społeczną Kasprowicz nazwiązuje do Konopnickiej, Lenartowicza. Kasprowicz sam mial chłopskie pochodzenie, dlatego czuje związek ze skrzywdzonymi chłopami żyjącymi w nędzy.W tym cyklu widać ogólny związek poety z naturalizmem francuskim i niemieckim. Przede wszystkim świadczy o tym fotograficzność wierszy,poruszanie kwestii nędzy i krzywdy chłopów, poezja ta zbliża się do prozy (brak strof, rymów). Różnicą jest to, że naturaliści postulowali obiektywzim, brak zaangażowania, a w wierszach widać związki uczuciowe Kasprowicza z chłopami: Jak się z wami zrosło moje życie. Sonety z tego cyklu realizują model poezji opisowej. Ta cecha oraz prostota rytmu i słownictwa, mała ilość środków poetyckich zbliżają utwory do poezji ludowej.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer “W Kościeliskach w nocy”

W Kościeliskach w nocy

Wiersz należący do liryki tatrzańskiej, o charakterze pejzażowym. Utwór ma charakter obrazu malarskiego, widać zastosowaną technikę opisu impresjonistyczną. Cisza, śpiący las, noc - wzbudzają określony nastrój. Nie ma w wierszu żadnej postaci, jest tylko przyroda. Pojawia się motyw tajemniczości, pewnej grozy- pora nocna wyzwala właśnie takie nastawienie. Obraz trzyma się realistycznych wrażeń, wychodzi o tego, co realne. Dominuje zieleń, w świetle księżyca daje różne efekty. Światło księżyca jest niewyraźne, w większości kolorystykę budują refleksy światła. Autor stosuje animizację np. las śpi, warczą strumienie. Dzięki technice impresjonistycznej działa wyobraźnia czytelnika, opisane dźwięki, kolory budują wspaniały obraz nocnego krajobrazu.