-
Zróżnicowanie współczesnej polszczyzny
Podstawową odmianą języka polskiego, odgrywającą główną rolę w kulturze jest język literacki, zwany współcześnie językiem ogólnym. Odmiana ta używana jest na całym obszarze kraju, przez ogół ludzi wykształconych, przez środki i instytucje o charakterze administracyjnym, politycznym, gospodarczym, oświatowym i kulturalnym. Jest to odmiana wspólna, znana Polakom, upowszechniana przez szkoły i środki masowego przekazu, odmiana podlegająca ustalonym normom poprawnościowym, kultywowana od wieków. Język ogólnonarodowy ma dwa zasadnicze rodzaje: język mówiony i pisany. Zarówno wypowiedzenia ustne jak i pisane mogą być staranne lub swobodne. Użycie odpowiedniego sposobu zależy od sytuacji. Inaczej wyrażają się naukowcy w swoich wystąpieniach, dziennikarze w audycjach radiowych, czy telewizyjnych, a inaczej Polacy robiący zakupy, rozmawiający ze sobą na ulicy. To samo można odnieść do tekstu pisanego, autor powieści historycznej nie będzie używał języka potocznego, a dziecko piszące list do swojej mamy nie będzie używać języka naukowego, podniosłego. Oprócz odmiany ogólnej można wyróżnić w polskim języku narodowym odmiany terytorialne, do których zaliczamy dialekty regionalne i gwary. Oprócz odmian związanych z regionem, wyróżniamy też odmiany zawodowe i środowiskowe.
Język polski w dzisiejszych czasach swoją postać zawdzięcza długiemu i powolnemu rozwojowi. Przede wszystkim nie jest on jednolity na obszarze całego kraju, o czym świadczą jego liczne odmiany. W dziejach Polski ważną rolę polityczną i kulturalną odegrały dzielnice: Wielkopolska, Małopolska i Mazowsze. Lokalne odmiany polszczyzny tych regionów ostatecznie wpłynęły na kształt dzisiejszej polszczyzny literackiej. Dominującą rolę przypisuje się Wielkopolsce i Małopolsce, nieco mniejszą zaś Mazowszu, gdyż po przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy (1596 r.) proces kształtowania się języka literackiego był już prawie zakończony. Oprócz języka literackiego, znanego wszystkim Polakom, istnieją także języki lokalne, odmiany regionalne języka, które nazywamy dialektami. Dialekty często nazywane są też dialektami ludowymi, gdyż posługuje się nimi głównie ludność wiejska. Różnią się one od języka ogólnego cechami fonetycznymi, gramatycznymi i słownikowymi. W obrębie dialektów wyróżnia się odmiany językowe, ograniczone do mniejszego obszaru tzw. gwary. Te dwa terminy często są używane jako synonimy. Dialekty mają bardzo długą historię, są starsze od polszczyzny literackiej. Źródłem dialektów było zróżnicowanie plemienne ludów słowiańskich zamieszkujących obszar państwa polskiego. Różnice językowe utrzymywały się przez wieki, a miał na to wpływ ogół czynników politycznych, społecznych i gospodarczych. Zróżnicowanie zachowało się do dziś. Obecnie wyróżnia się pięć dialektów polskich:
- małopolski
- śląski
- mazowiecki
- kaszubskiIch odrębność od języka ogólnego zaznacza się głównie w fonetyce, w słownictwie, w gramatyce (składnia i fleksja).
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Wszystko umiera z smutkiem i żałobą”
Wiersz pochodzi z wczesnego etapu twórczości poety. Liryka programowa, wiersz przepełniony skrajnym pesymizmem. Widać tu zniechęcenie światem. Poeta stwierdza, że życie nie ma sensu. Nawiązuje do filozofii Schopenhauera. Człowiek to: “czująca i myśląca glina”- eliminacja metafizycznego wymiaru losu ludzkiego, człowiek nie ma duszy! W konkluzji poeta dochodzi do wniosku, że nic nie ma sensu, a człowiek umiera jak roślina, zwierzę. Niczym się od nich nie różni.
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Schnąca limba”
Wiersz należy do liryki pejzażowej, tatrzańskiej, opisowo-refleksyjnej. Najpierw następuje opis przyrody, w kolejnych dwóch strofach autor zawiera refleksję na temat człowieka. Tekst reprezentatywny dla poezji młodopolskiej. Tematyka filozoficzna- korzysta autor z motywu limby jako podrzędnego zakresu tematyki liryki tatrzańskiej. Stosuje znak (tu limbę) do głębszych przemyśleń filozoficznych. Limba to metafora przemijania, to naród i jego losy. Sonet ten to pewien typ liryki nastrojowej, gdyż nastrój pesymistyczny wywołuje pesymistyczną konkluzję: “I cóż z tych łez wylanych na słabych mogiły?…”
-
Kazimierz Przerwa-Tetmajer “Nie wierzę w nic”
Jest to wiersz programowy poety, przesycony pesymizmem.Już po pierwszym wersie widać programową deklarację nihilizmu (podszytą filozofią Schopenhauera). Uważał on, że życie pozbawione jest jakiegokolwiek sensu. Popęd (wola) jest niezaspokojony, popycha człowieka do różnych działań, jest motorem frustracji, alienacji. Ostatecznie człowiek musi umrzeć, więc nie warto się starać. Ale filozof mówi też o środkach łagodzących, jak stan Nirwany oraz sztuka, jako wartość, środek wyłączenia się od bólu egzystencjalnego. Podmiot liryczny w pierwszej strofie odcina się od aktywności, nie zamierz podejmować działania, bo widzi tylko bezsens. Rezygnuje z marzeń, widzi ich nierealność. “Konieczność jest wszystkim, wola ludzka niczym” tu koniecznośc to sygnał skrajnego detemriznimu. Człowiek nie może nic zrobić, uzależniony jest od deteminant. W ostatniej strofie pojawia się Nirwana. W filozfii Hindusów jest to stan na pograniczu życia i śmierci, niebyt, stan chwilowego wyłączenia, który prowadzi do wyciszenia, osiągnięcia spokoju. Nirwana w tym wierszu oznacza dążenie do śmierci. Nihilista nawet w Nirwanie nie znajduje wartości, dąży do samobójstwa, ucieka do śmierci.
-
Święty Franciszek - franciszkanizm
Święty Franciszek
urodził się w Asyżu jako syn bogatego kupca w 1181 r. W roku 1202 ma miejsce wojna między Asyżem a Perugią. Franciszek zostaje wzięty do niewoli. W 1203 r. chory Franciszek zostaje zwolniony z więzienia i wraca do Asyżu. W domu długo dochodzi do siebie. w 1205 r. przed biskupem Asyżu Franciszek wyrzeka się wszystkich dóbr, a następnie udaje się do Gubbio, by pielęgnować trędowatych. W 1208 r. odkrywa swoje powołanie do życia w całkowitym ubóstwie. Zmienia strój, zostawiając sobie tylko tunikę, a zamiast skórzanego pasa używa zwykłego sznura. Zaczyna namawiać ludzi do nawrócenia. W tym samym roku dołączają do niego pierwsi towarzysze. W 1211 r. Franciszek wyjeżdza z misją do Syrii. W 1220 r. odwiedza miejsca święte w Palestynie. W 1224 r. w pustelni na Górze Alweruia Franciszek odbywa 40-dniowy post. Przeżywa wtedy mistyczną wizję, w czasie której otrzymuje stygmaty. Od 1225 r. nasila się choroba oczu. W 1226 r. umiera leżąc na gołej ziemi, zostaje pochowany w kościele św. Jerzego w Asyżu. W 1228 r. papierż Grzegorz IX dokonuje kanonizacji Franciszka. W 1239 r. papież Pius XII ogłasza św. Franciszka głównym patronem Włoch.
“Kwiatki Świętego Franciszka”
Są dziełem anonimowym jak większość dzieł średniowiecznych. Są zbiorem epizodów z życia Franciszka i jego towrzyszy. Poszczególne opowieści łączy nie osoba świętego, lecz jego postawa religijna i nauczania. “Kwiatki” są tytułem metaforycznym. Wyraz “kwiatki” został użyty zamiast wyrażenia “cnoty franciszkańskie”. Tytuł pełni rolę poetyckiego skrótu.
Franciszkanizm
sposób rozumienia religijności zapoczątkowany przez św. Franciszka z Asyżu, który głosił konieczność odnowy religijności, ubóstwa i miłosierdzia. Wiara w tym ujęciu jest wiarą radosną, ufną, przepojoną braterstwem i miłością nie tylko do ludzi, ale do całego stworzenia.
-
Hłasko “Pierwszy krok w chmurach”
“Pierwszy krok w chmurach”
Hłasko w opowiadaniu buntuje się przeciwko literaturze socjalistycznej. W utworze nie ma ludzi pracowitych, są natomiast ludzie znudzenia, pijani, czekający na tanią sensację. Szerzy się marazm, nieróbstwo, szarzyzna oraz nuda. Opowiadanie jest napisane językiem prozaicznym. Hłasko używa wulgaryzmów, by uwydatnić swój prostest. W utworze młoda para chce oderwać się od szarego, nudnego życia. Zostaje jednak brutalnie sprowadzona na ziemię przez podglądających ich starszych mężczyzn. Autor stosuje kontrast “szarego i białego” i w tej kwestioi nie wymyśla nic nowego. Nie wprowadza żadnej innowacji do ówczesnej literatury. Kontrast zostaje zachowany.
-
Obraz rewolucji w “Przedwiośniu”
Cezary Baryka na tle rewolucji
Cezary jest młodym, rozpieszczonym przez rodziców chłopcem. Lecz gdy nadchodzi rewolucja zachodzą w nim przemiany. Najpierw jest to postawa chłopca, który wszystkie swoje czyny i przekonania opiera na rewolucji. Sądzi, że jest ona pozytywnym zjawiskiem. Staje się łobuzem, chuliganem, z którym matka nie daje sobie rady. Po jej śmierci budzą się w nim uczucia, których dotąd nie znał. Zostaje sam na świecie, bez matki, ojca oraz jak się niedługo okazuje, bez dóbr materialnych i środków do życia. Chce przeżyć, dlatego podporządkowuje się rewolucji. Mimo tego, że wie jak bardzo jest ona zła i szkodliwa. Pracuje zakopując trupy Ormian mordowanych przez Tatarów. Staje się silny, opanowany, samowystarczalny i pełny nadziei na “lepsze jutro”.
Obraz rewolucji
Rewolucja przebiegała bardzo krwawo. Tatarzy i Ormianie, którzy toczyli walkę nie zważali na to, kogo i jak zabijają. Ostatecznie zwyciężają Tatarzy, a trupy Ormian krwawią całą Rosję. Obraz rewolucji w “Przedwiośniu” jest bardzo podobny do obrazu walk w “Nie-boskiej komedii”.
Symbol szklanych domów
Obraz “Szklanych domów” ukazuje marzenia na lepszą przyszłość, wspaniały dom oraz rodzinę. Symbolizuje nadzieję i to, czego nie posiadano w czasie rewolucji. “Szklane domy” budziły chęć do ucieczki z obszaru rewolucji oraz nadzieję i marzenia. Jak się później okazało - złudne marzenia.
-
O czym pamiętać pisząc pracę maturalną?
Pisząc pracę maturalną, oprócz ciekawego pomysłu musimy pamiętać o formie językowej, o słownictwie, stylu, budowie zdań i innych ważnych aspektach. Warto pamiętać, czym powinien charakteryzować się dobry styl pisania.
- Komunikatywność - dostosowanie stylu do możliwości odbioru czytelnika. Można uzyskać ją przez posługiwanie się językiem poprawnym, unikanie zbyt skomplikowanych struktur zdaniowych, zbyt wyszukanych metafor, obcych słów.
- Jasność - unikanie wieloznaczności, precyzyjność wypowiedzi. Można uzyskać ją przez umięjętny dobór wyrazów, unikanie zbyt wielu homonimów, archaizmów, neologizmów.
- Zwięzłość - ograniczenie środków językowych w celu wyrazistego przedstawienia treści. Unikanie powtórzeń, stosowanie zdań rozbudowanych, lecz bez nadmiaru zbytecznych informacji.
- Żywość - przedstawienie treści w sposób oddziaływujący na wyobraźnię czytelnika. Można uzyskać ją przez stosowanie różnych rodzajów zdań (pytania, wykrzyknienia itp.), można zastosować elementy dialogu, opowiadania.
- Obrazowość - przedstawienie barwne uczuć i myśli autora, w celu wywarcia odpowiedniego wrażenia na czytelniku. Można uzyskać ją przez umiejętne stosowanie przenośni, związków frazeologicznych, przysłów, sentencji, epitetów.
