-
Adam Asnyk “Jako cząsteczka”
Jako cząsteczka
wiersz pochodzi z cyklu “Nad głębiami”, ma charakter filozoficzny, ukazana jest myśląca cząsteczka dążąca do celu (Leibniz- cząsteczka). Problem poszukiwania sensu życia poprzez relację z naturą (zagadnienie celowości). Człowiek nie jest twórczy, horyzont poznawczy jest zawężony. Człowiek próbuje przetłumaczyć naturę, ale jest od niej uboższy. Ona nie ma porządku ludzkiego. Człowiek jest częścią natury, a ta rządzi się innym porządkiem niż ludzie. Asnyk zna tylko jedną z form natury. Tylko tę, która jest w granicach naszej poznawalności umysłowej (racjonalizm poztywistyczny). Jednostka jest znikoma wobec ogromu wszechświata (romantycy- przez rozum poznasz wszystko, pozytywiści- jest granica poznawalności).
-
Adam Asnyk “Odpowiedź przeszłości”
Odpowiedź przeszłości
wiersz zaliczany do liryki programowej. Autor odwołuje się do przeszłości antycznej, opisuje szczęśliwe twarze greckich mężów. Grecy nie pogrążali się w przeszłości, byli mężni i waleczni. Dlatego z trudnych sytuacji potrafili wyjść (wojny grecko-perskie). Klęska czy niedola nie smuci pokolenia z przeszłości, a mobilizuje do walki. Kontrast między szczęśliwą, słoneczną przeszłością a “nocą”- teraźniejszością. Asnyk zastanawia się dlaczego społeczeństwo jest smutne i przygnębione. Okazuje się, że smutek ten spowodowany jest upadkiem Powstania Styczniowego w 1864 r. Polska nadal żyje w niewoli. Autor krytykuje zachowanie ludzi, wylicza to, czego im brakuje: uśmiech, spokój, promienność życia. Mężowie greccy znają odpowiedź na pytania autora o smutek, wyliczają wady ludzkie (samolubność, zabieganie) podkreślając, że dawniej jeden żył dla drugiego. Życie człowieka i narodu tworzyło jeden silny związek, wiedzieli po co żyli, do czego dążyli.
-
Adam Asnyk “Dzisiejszym idealistom”
Dzisiejszym idealistom
Przykład liryki apelu. Wiersz kierowany jest do starszego pokolenia romantyków. Ukazuje spór generacyjny, pokoleniowy (romantycy-pozytywiści). Aleksander Świętochowski w artykule “My i wy” zaatakował romantyków obarczając ich winą za upadek powstania listopadowego i styczniowego (nie obwiniał wielkich poetów Mickiewicza i Słowackiego). Romantycy poczuli się dotknięci, niesłusznie zaatakowani i zaczęli wycofywać się z życia kulturalnego. Ansyka to niepokoiło i dlatego stanął między pozytywistami i romantykami. Ansyk mówi o tym, że świat należy do tych, co idą naprzód. Mówi o przemijaniu pokoleń, które obiorą dowództwo. Odwołuje się do programowych haseł romantyzmu: OFIARA, POŚWIĘCENIE- są one nadal ważne i aktualne. Ostatnie dwa wersy to nawiązanie do utylitaryzmu- zwycięzca tej walki to człowiek, który służy drugiemu, dla drugiego oddaje życie. Bycie użytecznym przynosi pozytywne efekty. Asnyk jest mediatorem- wie, że rozwarstwienie pokoleniowe to rozwarstwienie narodu. Nie można żyć przeszłością. W utworze znajdujemy pochwałę czynnej postawy, a naganę biernej. Asnyk biernych pisarzy zalicza do martwych. Idealizmowi przeciwstawia utylitaryzm. Znajdziemy tu również nawiązanie do “Ody do młodości” Mickiewicza.
-
Adam Asnyk “Na zgon poezji”
Na zgon poezji
Liryka programowa, tytuł ma charakter ironiczny. Asnyk zaprzecza, że poezja umarła (”ona żyć będzie”). Poezja zawsze będzie żyć w śpiewakach, przetrwa zwątpienie, rozpacz, wybuchnie nowym ogniem w przyszłości, zachwyci stęsknione serca, będzie świeża. W pierwszej strofie autor mówi o nieśmiertelności cudownego slowa. W kolejnej stwierdza, że poezja jest wieczna, żyje w każdym uczuciowym człowieku, odnawia się w sercach młodych ludzi, w ich marzeniach. Poezja jest wszędzie dookoła nas, w przyrodzie, przenika wszystko. Zmienia się pod wpływem czasu, przejawia się w nowych myślach, czynie, uczuciach (3 strofa). Poezja jest nadzieją pokoleń, gdyż przetrwa wszystko. Będzie ulegać przemianie, jak dowiadujemy się w piątej strofie nie zginie w ludziach, którzy mają uczucia. Wychodzi na przeciw człowiekowi z sercem pełnym uczuć. W strofie ósmej autor dowodzi, że ludzie uważają za umarłe to dzieje przeszłości i poezja dawnych czasów, ale nie poezja w ogóle. Cała poezja nigdy nie umrze!
Asnyk w wierszu mówi o odrodzeniu poezji, będzie ona świeża, zachwyci serca. Asnyk wychodzi od prawdy, program aksjologiczny. Poezja w romantyźmie- są geniusze, nie ma prozy. Poezja w pozytywiźmie- nie ma geniuszy takich jak wieszcze, mniejsze zapotrzebowanie na poezję, póki ludzie będą mieć uczucia poezja wyjdzie im na przeciw. Utwór pisany jest strofą ośmiowersową- oktawa. Tym zabiegiem poeta dał wyraz swojemu pozytywnemu stosunkowi do poezji dawnej. -
Adam Asnyk “Do młodych”
Do młodych
Jest to utwór programowy, wyraża założenia programowe epoki. Utwór w konwencji liryki apelu- manifest skierowany do młodych, pozytywistyczna koncpecja rozwoju, postępu i naukowych metod poznania świata. Autor namawia do poszukiwania w życiu tego, co nowe, nieodkryte. Zwraca się do młodych, by szanowali dorobek poprzednich pokoleń (romantycy, tradycja). By go wzbogacali własnymi doświadczeniami i przekazali następcom (widać tu utylitaryzm). Namawia do poszukiwania prawdy, która jest wskazówką. Do odkrywania nowych rozwiązań, możliwości, których symbolem jest droga. (nawiązanie do filozofii Comte’a postulującego konieczność poszukiwania nowych dróg wiedzą i rozumem). Pierwsza zwrotka jest wyrazem wiary w postęp dziejowy i rozwój myśli. Ważny jest szacunek dla narodowej tradycji, historii. Asnyk zdaje sobie sprawę, że każda epoka wnosi coś nowego, dlatego apeluje do młodych, aby tego nie deptali. Tradycja nie jest zła, apeluje o jej pielęgnowanie. Rozwój powinien opierać się na dokonaniach i odkryciach przeszłości. Tylko wtedy będzie pełny. Młodzi muszą uczyć się na przykładzie historii. Daje do zrozumienia, by nie popełniać błędów poprzedników. Asnyk upomina i przestrzega, by nie rezygnować z nauki jaką daje historia. Przestrzega pokolenie wzniosłych ludzi, że oni kiedyś będą przemijać,a po nich przyjdą nowi. Młodzi muszą pamiętać, że wszystko co stworzą będzie zapleczem dla przyszłych pokoleń. Apel o pogodzenie dwóch światów: starego i nowego. W wierszu zawarty jest nakaz poszukiwania 3 wartości:
PRAWDA (wskazówka aksjologiczna)
MĄDROŚĆ (wiedza)
MIŁOŚĆ
Te trzy wartości to podstawa bytu każdego człowieka.
